లంబాడా..బంజారా హోదా వివాదం. గిరిజన హక్కులపై తుది తీర్పు ఏదీ? హక్కుల కోసం భద్రాచలం ఎమ్మెల్యే వాదన…!

ఖమ్మం, మహా.

తెలంగాణ సామాజిక వాతావరణాన్ని కుదిపేస్తున్న ఒక కీలక అంశం మళ్లీ దేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో చర్చకు వచ్చింది. లంబాడి, బంజారా, సుగాలి వర్గాలను ఎస్టీ జాబితాలో చేర్చడమే సరైనదా లేక ఇది రాజ్యాంగానికి విరుద్ధమా అన్న ప్రశ్న మళ్లీ దృశ్యమంతరంగంలో నిలిచింది. భద్రాచలం ఎమ్మెల్యే తెల్లం వెంకట్రావ్, మాజీ ఎంపీ సోయం బాపూరావుతో పాటు పలు గిరిజన నాయకులు చేసిన వాదనలు ఒక పెద్ద సామాజిక–రాజకీయ అలజడికి దారితీశాయి. ఈ కేసులో సుప్రీం కోర్టు కేంద్రంతో పాటు తెలంగాణ ప్రభుత్వానికీ నోటీసులు జారీ చేసి, పూర్తి నివేదికలు సమర్పించాలని ఆదేశించింది. తదుపరి విచారణను సెప్టెంబర్ 9కి వాయిదా వేసింది. ఆ రోజు వెలువడే తీర్పు రాష్ట్ర రాజకీయ, సామాజిక సమీకరణాలను మార్చే శక్తి కలిగి ఉందని చెప్పడానికి అతిశయోక్తి అవసరం లేదు.

1976లో అమలులోకి వచ్చిన ఎస్సీ–ఎస్టీ ఆర్డర్ సవరణ చట్టం ప్రకారం లంబాడా, బంజారా, సుగాలి వర్గాలను ఎస్టీ జాబితాలో చేర్చడంపై అప్పటి నుంచే పలు వర్గాల్లో తీవ్ర చర్చ జరుగుతూనే ఉంది. పిటిషనర్ల వాదన ప్రకారం ఆ చేర్పు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 342కు విరుద్ధమని సుప్రీంకోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. ఆర్టికల్ 342 ప్రకారం గిరిజన జాబితాలో ఏ వర్గాలను చేర్చాలన్నది కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించాల్సిన అంశం. కానీ, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఈ ప్రక్రియ సక్రమంగా జరగలేదని, అందువల్ల ఇది చట్టపరమైన లోపం అని న్యాయవాది అల్లంకి రమేశ్ వాదించారు.

పిటిషనర్లు మరో ముఖ్యాంశాన్ని ప్రస్తావించారు. హైదరాబాద్ రాష్ట్రం భారత యూనియన్‌లో విలీనమయ్యే సమయంలో లంబాడా, సుగాలీలకు ఎస్టీ హోదా లేదు. వారు బీసీ జాబితాలో ఉండేవారు. మద్రాసు రాష్ట్రంలో మాత్రం ఈ వర్గాలకు ఎస్టీ గుర్తింపు ఇచ్చారు. కానీ తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఉన్న గిరిజన హక్కులను కాపాడేందుకు వారిని ఎస్టీగా గుర్తించలేదని చరిత్ర చెబుతోంది. అనంతరం రాజకీయ కారణాలు, ఒత్తిళ్లతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వారిని ఎస్టీ జాబితాలో చేర్చిందని ఆరోపించారు.

* గిరిజన వర్గాల వాదన.

నిజమైన గిరిజనులు తమ హక్కులను కోల్పోతున్నారనే వాదన సుదీర్ఘకాలంగా వినిపిస్తోంది. అడవుల్లో నివసిస్తూ, సహజ వనరులపై ఆధారపడి జీవించే గిరిజన వర్గాలు విద్య, ఉద్యోగాలు, సంక్షేమ పథకాల లబ్ధి పొందడంలో వెనుకబడిపోయాయని ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. “ఇతర రాష్ట్రాల నుంచి వలస వచ్చిన లంబాడా, సుగాలి వర్గాలు ఎస్టీ హోదా కొనసాగించడం వల్ల మా హక్కులు హరించబడ్డాయి” అని వారు పేర్కొంటున్నారు. ఈ వాదన క్రమంగా ఒక పెద్ద సామాజిక న్యాయ యుద్ధరూపం దాల్చింది.

* రాజకీయ ప్రభావం.

ఈ కేసు రాజకీయపరంగా కూడా విపరీతమైన ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. తెలంగాణలో గిరిజన వర్గాలు ఓటు బ్యాంక్ పరంగా ముఖ్యమైన శక్తి. లంబాడాలు, బంజారాలు, సుగాలీల జనాభా కూడా విస్తారమే. ఈ తీర్పు రాబోయే ఎన్నికల సమీకరణాలపై ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపనుందని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. ఒకవైపు అసలైన గిరిజనులు తమ హక్కుల రక్షణ కోసం పోరాడుతుండగా, మరోవైపు లంబాడా, బంజారా, సుగాలీలు తమకు దశాబ్దాలుగా ఉన్న హోదాను కాపాడుకునే ప్రయత్నంలో ఉన్నారు. ఈ నేపథ్యంలో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఏ దిశగా వెళ్తుందన్నది రాష్ట్ర రాజకీయ నాయకత్వానికి మధుర–కఠిన పరీక్ష కానుంది.

* న్యాయపర దృష్టికోణం

జస్టిస్ జె.కె. మహేశ్వరి, జస్టిస్ విజయ్ బిష్ణోయ్‌లతో కూడిన ద్విసభ్య ధర్మాసనం ఈ కేసును విచారించింది. పిటిషనర్ల వాదనలు విన్న అనంతరం కేంద్రం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను సమగ్ర నివేదికలు సమర్పించమని ఆదేశించింది. ఈ ప్రక్రియలో చరిత్ర, చట్టం, సామాజిక వాస్తవాలు అన్నీ పరిగణనలోకి రానున్నాయి. తుది తీర్పు వెలువడితే అది కేవలం లంబాడా, సుగాలి వర్గాలకే కాకుండా, మొత్తం గిరిజన విధానానికి ఒక మార్గదర్శకంగా నిలవనుంది.

* సమాజంలో ఉద్రిక్తత.

ఇప్పటికే రాష్ట్రవ్యాప్తంగా గిరిజన సంఘాలు, బంజారా–లంబాడా సంఘాలు పరస్పరం సమావేశాలు జరుపుకుంటున్నాయి. ఒక వర్గం “మాకు అన్యాయం జరుగుతోంది” అని ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తే, మరో వర్గం “మా హక్కులను దూరం చేయాలనే కుట్ర జరుగుతోంది” అని ప్రతివాదిస్తోంది. ఈ వివాదం మరింత ముదిరితే సామాజిక ఐక్యతకే విఘాతం కలిగే అవకాశం ఉందని పండితులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

సెప్టెంబర్ 9న జరగబోయే సుప్రీంకోర్టు తదుపరి విచారణపై తెలంగాణ ప్రజలంతా ఉత్కంఠగా ఎదురు చూస్తున్నారు. నిజమైన గిరిజన హక్కులు కాపాడబడతాయా? లేక ఇప్పటికే ఎస్టీ హోదా పొందిన లంబాడాలు, సుగాలీలకు అదే కొనసాగుతుందా? అన్న ప్రశ్నలకు సమాధానం రానుంది. ఒకే తీర్పు రాష్ట్ర సామాజిక నిర్మాణాన్ని, రాజకీయ సమీకరణాలను కొత్త మార్గంలో నడిపించే అవకాశం ఉంది.