ప్రసూతి సెలవులపై సుప్రీంకోర్టు చారిత్రాత్మక తీర్పు….

• ప్రసూతి సెలవులపై సుప్రీంకోర్టు చారిత్రాత్మక తీర్పు.
• దత్తత తీసుకునే తల్లులకు బిడ్డ వయసుతో సంబంధం లేకుండా లీవ్స్.

న్యూఢిల్లీ, మహా.

పని చేసే మహిళలకు, ముఖ్యంగా బిడ్డను దత్తత తీసుకోవాలనుకునే తల్లులకు భారత అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఒక గొప్ప తీపి కబురు అందించింది. ప్రసూతి సెలవులకు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు కీలకమైన నిర్ణయాన్ని వెలువరించింది. మూడు నెలల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న బిడ్డను దత్తత తీసుకునే మహిళలకు ప్రసూతి సెలవులను నిరాకరించడం ముమ్మాటికీ రాజ్యాంగ విరుద్ధమని స్పష్టం చేసింది. ఈ మేరకు కోడ్ ఆన్ సోషల్ సెక్యూరిటీ చట్టం-2020 లోని సెక్షన్ 60(4)ను న్యాయస్థానం రద్దు చేసింది.

**రాజ్యాంగ హక్కుల పరిరక్షణ**

ఇంతకుముందు ఉన్న చట్ట నిబంధనల ప్రకారం, దత్తత తీసుకున్న బిడ్డ వయస్సు మూడు నెలలలోపు ఉంటేనే సదరు మహిళకు 12 వారాల ప్రసూతి సెలవు మంజూరు చేసేవారు. బిడ్డ వయస్సు మూడు నెలలు దాటితే ఈ ప్రయోజనం దక్కేది కాదు. అయితే, సుప్రీంకోర్టు ఈ నిబంధనను తీవ్రంగా తప్పుబట్టింది. ప్రసూతి సెలవులను బిడ్డ వయస్సు పరిమితితో ముడిపెట్టే సోషల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ సెక్షన్ 60(4) అనేది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14, 21 కింద పౌరులకు కల్పించిన ప్రాథమిక హక్కులను ఉల్లంఘించడమేనని ధర్మాసనం తేల్చి చెప్పింది. తాజా తీర్పుతో ఇకపై దత్తత తీసుకునే ప్రతి మహిళకు, బిడ్డ వయసుతో నిమిత్తం లేకుండా 12 వారాల ప్రసూతి సెలవు పొందే హక్కు చట్టబద్ధంగా లభించింది.

**ప్రేమ, సంరక్షణతోనే కుటుంబం.. తండ్రులకూ సెలవులు**

ఈ సందర్భంగా ధర్మాసనం చేసిన వ్యాఖ్యలు ప్రతి ఒక్కరినీ ఆలోచింపజేసేలా ఉన్నాయి. “కుటుంబం కేవలం పుట్టుకతోనే కాదు, ప్రేమ, సంరక్షణతో కూడా ఏర్పడుతుంది. దత్తత తీసుకున్న బిడ్డ కొత్త వాతావరణంలో, ఆ కుటుంబంలో కలిసిపోవడానికి తల్లిదండ్రులకు, ముఖ్యంగా తల్లికి తగిన సమయం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది” అని కోర్టు అత్యంత సున్నితంగా వ్యాఖ్యానించింది. తల్లి అయ్యే ప్రతి మహిళకు ప్రసూతి సెలవు పొందే హక్కు ఉంటుందని, అది బిడ్డకు జన్మనిచ్చినా లేదా దత్తత తీసుకున్నా సమానంగా వర్తిస్తుందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. దీనికి తోడు, మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా పితృత్వ సెలవుల ఆవశ్యకతను కూడా నొక్కి చెబుతూ, దీనిపై తగిన చట్టం తీసుకురావాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.

**ప్రసూతి సెలవుల నిబంధనలు – అర్హతలు**

భారతదేశంలో మెటర్నిటీ బెనిఫిట్ యాక్ట్ (1961, 2017 సవరణల) ప్రకారం గర్భవతులైన మహిళలకు మొదటి ఇద్దరు పిల్లల వరకు 26 వారాల (సుమారు 6 నెలలు) వేతనంతో కూడిన ప్రసూతి సెలవు లభిస్తుంది. అవసరాన్ని బట్టి ఇందులో గరిష్టంగా 8 వారాల సెలవును ప్రసవానికి ముందే తీసుకునే వెసులుబాటు ఉంది. మూడవ బిడ్డకు జన్మనిస్తే ఈ సెలవుల వ్యవధి 12 వారాలుగా ఉంటుంది. ఒకవేళ దురదృష్టవశాత్తూ గర్భస్రావం జరిగితే 6 వారాల సెలవు తీసుకోవచ్చు. ఇక దత్తత తీసుకున్న తల్లులకు ఇచ్చే 12 వారాల సెలవు (సుమారు 3 నెలలు) విషయంలో ఉన్న ‘మూడు నెలల వయసు’ అడ్డంకిని సుప్రీంకోర్టు తాజా తీర్పుతో శాశ్వతంగా తొలగించింది.
దేశవ్యాప్తంగా ప్రభుత్వ లేదా ప్రైవేట్ సంస్థల్లో పనిచేసే ప్రతి మహిళా ఉద్యోగికి ఈ సెలవులు వర్తిస్తాయి. పది లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది ఉద్యోగులు ఉన్న ఏ కంపెనీ అయినా ఈ నిబంధనలను తప్పనిసరిగా అమలు చేయాల్సిందే. అయితే, ఈ ప్రయోజనం పొందాలంటే సదరు మహిళ తన ప్రసవ తేదీకి (లేదా దత్తత తేదీకి) ముందు 12 నెలల కాలంలో కనీసం 80 రోజులు ఆ సంస్థలో పనిచేసి ఉండాలనే నిబంధన ఉంది. ఈ సెలవు కాలంలో యాజమాన్యం మహిళా ఉద్యోగికి ఎటువంటి కోతలు లేకుండా పూర్తి జీతాన్ని చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. అంతేకాకుండా, పని స్వభావాన్ని బట్టి సెలవు ముగిసిన తర్వాత ఉద్యోగినులకు ‘వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్’ (ఇంటి నుంచే పని) సౌకర్యాన్ని కూడా అందించే అవకాశం కోడ్ ఆన్ సోషల్ సెక్యూరిటీ చట్టంలో కల్పించబడింది.
మొత్తం మీద సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ఈ చారిత్రాత్మక తీర్పు పని చేసే మహిళా లోకానికి, ముఖ్యంగా అనాథ పిల్లలకు అమ్మతనాన్ని పంచాలనుకునే గొప్ప మనసున్న తల్లులకు ఒక మరుపురాని కానుకగా చెప్పవచ్చు.