వృద్ధ ఖైదీల విడుదలపై సుప్రీంకోర్టు చారిత్రక తీర్పు.
• మూడు నెలల్లో ఏకరీతి విధానం రూపొందించాలని రాష్ట్రాలకు ఆదేశాలు.
ఢిల్లీ, మహా.
దేశంలోని జైళ్లలో వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతున్న, ప్రాణాంతక వ్యాధులతో పోరాడుతున్న ఖైదీల పట్ల మానవతా దృక్పథంతో వ్యవహరించాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కిచెబుతూ సుప్రీంకోర్టు గురువారం చారిత్రక తీర్పు వెలువరించింది. వయోభారం, నయం కాని వ్యాధుల కారణంగా తీవ్రమైన ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న ఖైదీల ముందస్తు విడుదలకు సంబంధించి దేశవ్యాప్తంగా ఒకే విధమైన విధానాన్ని అమలు చేయాల్సిన అవసరం ఉందని స్పష్టం చేసింది. ఈ మేరకు మూడు నెలల్లో సమగ్ర విధానాన్ని రూపొందించి నోటిఫై చేయాలని అన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలను అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఆదేశించింది. ఈ తీర్పు దేశ జైలు వ్యవస్థలో మానవ హక్కుల పరిరక్షణకు కీలక మైలురాయిగా భావిస్తున్నారు.
జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతాతో కూడిన ద్విసభ్య ధర్మాసనం ఈ ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ప్రాణాంతక వ్యాధులతో బాధపడుతున్న ఖైదీలు, 70 సంవత్సరాలు దాటిన వృద్ధ ఖైదీలను తగిన సందర్భాల్లో బెయిల్పై లేదా కారుణ్య ప్రాతిపదికన విడుదల చేయాలని కోరుతూ నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ దాఖలు చేసిన పిటిషన్ను విచారించిన అనంతరం ఈ తీర్పు వెలువడింది. ఖైదీల విడుదలకు సంబంధించిన అర్హత ప్రమాణాలు, దరఖాస్తు విధానం, పరిశీలన ప్రక్రియ, నిర్ణయం తీసుకునే గడువు వంటి అంశాలను స్పష్టంగా పేర్కొంటూ రాష్ట్రాలు సమగ్ర విధానాన్ని రూపొందించాలని ధర్మాసనం సూచించింది.
ప్రాణాంతక వ్యాధి అనే పదానికి దేశవ్యాప్తంగా ఒకే విధమైన నిర్వచనం ఉండాలని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ప్రస్తుతం రాష్ట్రాలవారీగా వేర్వేరు ప్రమాణాలు అమలులో ఉండే అవకాశం ఉన్నందున, అర్హత నిర్ణయంలో అసమానతలు తలెత్తకుండా ఏకరీతి విధానం రూపొందించాలని పేర్కొంది. ఇందుకోసం రాష్ట్ర లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీలతో సంప్రదింపులు జరిపి వారి సూచనలు తీసుకోవాలని కూడా ఆదేశించింది. దీనివల్ల అర్హులైన ఖైదీలను త్వరగా గుర్తించి, వారి దరఖాస్తులను పారదర్శకంగా పరిశీలించడం సులభమవుతుందని న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడింది.
కారుణ్య విడుదల ప్రక్రియలో పారదర్శకత, సమయపాలన అత్యంత కీలకమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఖైదీలు లేదా వారి కుటుంబ సభ్యులు సులభంగా దరఖాస్తు చేసుకునే విధానం అందుబాటులో ఉండాలని, ప్రతి దరఖాస్తును నిర్దిష్ట గడువులో పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకునే వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలని సూచించింది. ఈ ప్రక్రియ సమర్థవంతంగా అమలు కావడానికి అవసరమైన డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు, సాంకేతిక సహాయం, అధికారులకు శిక్షణ, సిబ్బంది సామర్థ్య పెంపు వంటి అంశాల్లో రాష్ట్రాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం సహకరించాలని కూడా ఆదేశించింది.
ఈ తీర్పు అమలుపై కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు ఆరు నెలల్లో పురోగతి నివేదికను అఫిడవిట్ రూపంలో సుప్రీంకోర్టుకు సమర్పించాలని ధర్మాసనం ఆదేశించింది. రూపొందించే విధానంలో విడుదలకు అర్హత ప్రమాణాలు, దరఖాస్తు చేసుకునే విధానం, పరిశీలన ప్రక్రియ, నిర్ణయం తీసుకునే గడువు, విడుదల అమలు విధానం వంటి అన్ని అంశాలను స్పష్టంగా పొందుపరచాలని సూచించింది.
జైళ్లలో నెలకొన్న అధిక రద్దీ, వృద్ధులు, తీవ్ర అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఖైదీల పరిస్థితిని నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ తన పిటిషన్లో ప్రస్తావించింది. తగిన వైద్య సేవలు, నిరంతర సంరక్షణ అందించాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పటికీ, జైళ్లు సామర్థ్యానికి మించి కిక్కిరిసిపోవడంతో అలాంటి సేవలు అందించడం కష్టంగా మారిందని వివరించింది. 2022 డిసెంబర్ 31 నాటికి దేశంలోని జైళ్ల ఆక్యుపెన్సీ రేటు 131 శాతానికి చేరిందని, దీనివల్ల మౌలిక సదుపాయాలు, వైద్య సేవలు తీవ్ర ఒత్తిడికి గురవుతున్నాయని పేర్కొంది.
ఈ పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకున్న సుప్రీంకోర్టు, ఖైదీల రాజ్యాంగబద్ధ హక్కులు, మానవ గౌరవాన్ని కాపాడే దిశగా దేశవ్యాప్తంగా ఏకరీతి విధానం అమలు చేయాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పింది. వృద్ధులు, ప్రాణాంతక వ్యాధులతో బాధపడుతున్న ఖైదీల విషయంలో మానవతా దృక్పథంతో నిర్ణయాలు తీసుకోవడం న్యాయవ్యవస్థ బాధ్యత మాత్రమే కాకుండా సంక్షేమ రాజ్య లక్ష్యాలకు అనుగుణమైన చర్యగా కూడా ఈ తీర్పు నిలవనుందని న్యాయవర్గాలు అభిప్రాయపడుతున్నాయి.
