పశ్చిమాసియాలో మారుతున్న సమీకరణాలు.
* ఇరాన్-అమెరికా శాంతి ఒప్పందం.
* టర్కీ-ఇజ్రాయెల్ మధ్య రాజుకున్న ఉద్రిక్తతలు.
ఢిల్లీ, మహా.
పశ్చిమాసియాలో వంద రోజులకు పైగా సాగిన యుద్ధ మేఘాలు వీడి, ఇరాన్-అమెరికా మధ్య చారిత్రాత్మక శాంతి ఒప్పందం కుదరడంతో ప్రపంచ దేశాలు ఊపిరి పీల్చుకున్నాయి. చమురు సంక్షోభంతో పాటు అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ అతలాకుతలమైన తరుణంలో ఈ పరిణామం ప్రపంచవ్యాప్తంగా హర్షాతిరేకాలను నింపింది. అయితే, ఈ శాంతి ఒప్పందంతో తమకు ఎలాంటి సంబంధం లేదంటూ ఇజ్రాయెల్ ప్రకటించడం అంతర్జాతీయ వేదికపై ఒక్కసారిగా కలకలం సృష్టించింది. ఇదే తరుణంలో, ఇజ్రాయెల్ చర్యలను తీవ్రంగా ఖండిస్తూ టర్కీ అధ్యక్షుడు రెజెప్ తయ్యిప్ ఎర్దోగాన్ చేసిన ఘాటు వ్యాఖ్యలు సరికొత్త వ్యూహాత్మక ఉద్రిక్తతలకు దారితీశాయి. అవసరమైతే ఇజ్రాయెల్పై సైనిక చర్యకు సైతం వెనుకాడబోమంటూ ఎర్దోగాన్ ప్రకటించడం ప్రాంతీయంగా రాజకీయ వాతావరణాన్ని మరింత వేడెక్కించింది.
ఈ నేపథ్యంలో అమెరికా మాజీ ఇంటెలిజెన్స్ అధికారి ఒకరు టర్కీకి గట్టి హెచ్చరికలు జారీ చేయడం అంతర్జాతీయంగా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. ఇజ్రాయెల్ జోలికి వస్తే తీవ్ర పరిణామాలు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుందని, అమెరికా తన పరమ మిత్రదేశ రక్షణ విషయంలో ఎన్నడూ వెనకడుగు వేయదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. పొరుగున ఉన్న లెబనాన్, సిరియా దేశాల్లో ఇజ్రాయెల్ కదలికలు తమ దేశ భద్రతకు ముప్పని భావిస్తున్న టర్కీ, తన సైనిక శక్తిని చాటుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తోందని, ఇది ఎర్దోగాన్ దేశీయ రాజకీయ వ్యూహంలో భాగం కావచ్చని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. అయితే, ఈ వ్యూహాత్మక చదరంగంలో టర్కీని ఒంటరిని చేసేందుకు తెర వెనుక బలమైన శక్తులు కదులుతున్నట్లు సదరు అమెరికా మాజీ అధికారి విశ్లేషించారు. దీనికి భారత్ నుంచి అందుతున్న అధునాతన ఆయుధాల సమీకరణాలను ఆయన ప్రత్యేకంగా ఉదహరించడం గమనార్హం.
ప్రస్తుతం టర్కీకి ప్రత్యర్థులుగా ఉన్న సైప్రస్, ఆర్మేనియా, గ్రీస్ దేశాలు భారత్ నుంచి పెద్ద ఎత్తున రక్షణ సామగ్రిని కొనుగోలు చేస్తూ తమ సైనిక బలాన్ని పెంచుకుంటున్నాయి. ఇప్పటికే ఆర్మేనియాకు భారత్ పినాకా రాకెట్లు, ఆకాశ్ క్షిపణులు, హోవిట్జర్ ఫిరంగులను సరఫరా చేయగా, గ్రీస్, సైప్రస్ దేశాలు సైతం అత్యాధునిక బ్రహ్మోస్ క్షిపణి వ్యవస్థలను పొందేందుకు ఆసక్తి చూపుతున్నాయి. ఒకవేళ ఇజ్రాయెల్ కూడా ఈ మూడు దేశాలతో చేతులు కలిపితే టర్కీకి బహుముఖ సవాళ్లు తప్పవని రక్షణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. తూర్పు మధ్యధరా ప్రాంతంలో గ్రీస్-సైప్రస్-ఇజ్రాయెల్ కూటమి ఇప్పటికే బలంగా ఉండగా, దానికి ఆర్మేనియా కూడా తోడైతే టర్కీ వ్యూహాత్మకంగా రక్షణ వలయంలో చిక్కుకుపోతుంది. ప్రస్తుతానికి పాకిస్తాన్, అజర్బైజాన్ దేశాలు టర్కీకి మద్దతుగా నిలుస్తున్నప్పటికీ, భారత్ తన రక్షణ దౌత్యం ద్వారా ఈ ప్రాంతంలో సరికొత్త సమతుల్యతను నిర్మిస్తోంది. టర్కీ నాటో సభ్యదేశమే అయినప్పటికీ, మారుతున్న అంతర్జాతీయ కూటములు ఆ దేశానికి హెచ్చరిక లాంటివని, యుద్ధం కంటే దౌత్యపరమైన చర్చలే ప్రాంతీయ శాంతికి శాశ్వత పరిష్కారమని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
