- 850కి చేరనున్న లోక్సభ స్థానాలు.
- ముసాయిదా బిల్లుతో కేంద్రం సిద్ధం.
- నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు ముహూర్తం.
- ఎంపీల చేతికి డీలిమిటేషన్ డ్రాఫ్ట్.
- దక్షిణాదికి దడ.. ఉత్తరాదికి జోరు.
- 2029 నాటికి మారనున్న పార్లమెంట్ ముఖచిత్రం.
హైదరాబాద్, మహా.
భారత పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా కొనసాగుతున్న స్తబ్దతకు తెరదించుతూ కేంద్ర ప్రభుత్వం నియోజకవర్గాల పునర్విభజన ప్రక్రియను పట్టాలెక్కించింది. కొత్త పార్లమెంట్ భవనాన్ని నిర్మించినప్పుడే సీట్ల సంఖ్య పెరుగుతుందన్న సంకేతాలు వెలువడగా, ఇప్పుడు అది ముసాయిదా బిల్లు రూపంలో కార్యరూపం దాల్చింది. ప్రస్తుతమున్న 543 లోక్సభ స్థానాలను ఏకంగా 850కి పెంచాలని ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించింది. 2021లో జరగాల్సిన జనాభా గణనను పూర్తి చేసి, ఆ లెక్కల ఆధారంగా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను మార్చాలని ముసాయిదాలో పేర్కొన్నారు. ఈ ప్రతిపాదన ఇప్పుడు జాతీయ రాజకీయాల్లో ఒక పెద్ద భూకంపాన్ని సృష్టించింది.
ఈ ముసాయిదా బిల్లు ప్రకారం సీట్ల పెంపుదల ప్రధానంగా జనాభా ప్రాతిపదికన జరగనుంది. దీంతో ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ వంటి జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న రాష్ట్రాలకు లోక్సభలో అత్యధిక ప్రాధాన్యత లభించే అవకాశం ఉంది. ఒక్క ఉత్తరప్రదేశ్ నుంచే ఎంపీల సంఖ్య 80 నుంచి 140 దాటే అవకాశం ఉందని అంచనా. ఈ లెక్కలు చూస్తుంటే భవిష్యత్తులో కేంద్రంలో అధికారం చేపట్టే పార్టీ కేవలం ఉత్తరాది రాష్ట్రాలపై దృష్టి పెడితే సరిపోతుందన్న ఆందోళన రాజకీయ వర్గాల్లో వ్యక్తమవుతోంది. ఇది దేశ సమాఖ్య వ్యవస్థలో అసమతుల్యతకు దారితీస్తుందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
దక్షిణాది రాష్ట్రాలైన తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, కేరళలో ఈ బిల్లుపై తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. జనాభా నియంత్రణను విజయవంతంగా అమలు చేసినందుకు మాకు బహుమతి ఇవ్వాల్సింది పోయి, సీట్ల కోటాను తగ్గించి శిక్షిస్తారా అని ఇక్కడి నాయకులు ప్రశ్నిస్తున్నారు. జనాభా ప్రాతిపదికన మాత్రమే సీట్లు కేటాయిస్తే, ఆర్థికంగా మరియు సామాజికంగా అభివృద్ధి చెందిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలు పార్లమెంట్లో తమ గళాన్ని కోల్పోయే ప్రమాదం ఉందని తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి ఇప్పటికే ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. అందుకే ఆదాయం మరియు అభివృద్ధిని కూడా ప్రాతిపదికగా తీసుకోవాలని ఆయన ‘హైబ్రిడ్ మోడల్’ను ప్రతిపాదించారు.
ప్రభుత్వం పంపిన ముసాయిదా బిల్లులో కేవలం సీట్ల సంఖ్య పెంపు మాత్రమే కాకుండా, మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలుకు సంబంధించిన కీలక అంశాలను కూడా పొందుపరిచారు. నియోజకవర్గాల పునర్విభజన పూర్తయిన వెంటనే 33 శాతం మహిళా రిజర్వేషన్లు అమల్లోకి వస్తాయని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. అంటే 850 సీట్లలో సుమారు 280 స్థానాలు మహిళలకు దక్కనున్నాయి. ఇది భారత రాజకీయాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచే ఒక గొప్ప అడుగు అని బీజేపీ వర్గాలు వాదిస్తున్నాయి. అయితే ఈ రిజర్వేషన్లను డీలిమిటేషన్తో ముడిపెట్టడం వల్ల అమల్లో జాప్యం జరుగుతుందని విపక్షాలు విమర్శిస్తున్నాయి.
పరిపాలనా సౌలభ్యం దృష్ట్యా కూడా ఈ సీట్ల పెంపు తప్పనిసరి అని ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది. ప్రస్తుతం ఒక్కో ఎంపీ దాదాపు 20 నుంచి 25 లక్షల మంది జనాభాకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. ఇది ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రజాస్వామ్య దేశాలతో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువ. ఎంపీల సంఖ్య 850కి పెరిగితే, ఒక్కో నియోజకవర్గ పరిధి తగ్గి, ప్రజలకు మరియు ప్రజాప్రతినిధులకు మధ్య అనుసంధానం పెరుగుతుందని ముసాయిదాలో వివరించారు. దీనివల్ల క్షేత్రస్థాయిలో సమస్యల పరిష్కారం వేగవంతం అవుతుందని, నిధుల వినియోగం కూడా పారదర్శకంగా ఉంటుందని ప్రభుత్వం ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తోంది.
రాజకీయ పార్టీల మధ్య ఈ బిల్లుపై ఏకాభిప్రాయం సాధించడం కేంద్రానికి పెద్ద సవాలుగా మారింది. ప్రాంతీయ పార్టీలు తమ ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి ఈ ప్రక్రియను తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రాంతాల వారీగా సీట్ల పెంపులో ఉన్న వ్యత్యాసాలను సరిదిద్దకపోతే దేశవ్యాప్త ఉద్యమం చేపడతామని దక్షిణాది నేతలు హెచ్చరిస్తున్నారు. కేంద్ర మంత్రి కిషన్ రెడ్డి వంటి నేతలు మాత్రం ఎవరికీ అన్యాయం జరగదని హామీ ఇస్తున్నప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయిలో ఉన్న భయాందోళనలు మాత్రం తగ్గడం లేదు. పార్లమెంట్ ప్రత్యేక సమావేశాల్లో ఈ బిల్లుపై జరిగే చర్చ అత్యంత రసవత్తరంగా మారబోతోంది.
సాంకేతిక పరంగా ఈ ప్రక్రియను పూర్తి చేయడానికి ప్రభుత్వం ఒక పక్కా ప్రణాళికతో ముందుకు వెళుతోంది. వచ్చే రెండేళ్లలో జనాభా గణనను పూర్తి చేసి, 2029 సాధారణ ఎన్నికల నాటికే కొత్త నియోజకవర్గాల ప్రకారం పోలింగ్ నిర్వహించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇందుకోసం అత్యాధునిక మ్యాపింగ్ టెక్నాలజీని మరియు డేటా అనలిటిక్స్ను ఉపయోగిస్తున్నారు. నియోజకవర్గాల సరిహద్దుల గుర్తింపులో ఎటువంటి రాజకీయ జోక్యం లేకుండా స్వతంత్ర డీలిమిటేషన్ కమిషన్ పర్యవేక్షణలో ఈ పనులు జరుగుతాయని ప్రభుత్వం హామీ ఇస్తోంది. ఏపీ , తెలంగాణలో కూడా అసెంబ్లీ సీట్ల పెంపుపై దీని ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
