మాస్కో, మహా.
హార్ముజ్, బోస్ఫరస్ జలసంధుల్లో తలెత్తుతున్న భద్రతా, రవాణా సమస్యలకు ప్రత్యామ్నాయం వెతుకుతున్న రష్యా.. హిందూ మహాసముద్రం వరకు రైల్వే అనుసంధానం ఏర్పాటుపై దృష్టి సారించింది. భారత్కు చేరుకునే మార్గాన్ని కూడా పరిశీలించాలని రష్యా ఉపప్రధాని మరాత్ ఖుస్నుల్లిన్ ప్రతిపాదించారు. తుర్క్మెనిస్థాన్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్థాన్, పాకిస్థాన్ మీదుగా హిందూ మహాసముద్రానికి చేరే ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను పరిశీలించవచ్చని ఆయన సూచించినట్లు రష్యా ప్రభుత్వ ఆధారిత వార్తా సంస్థ టాస్ వెల్లడించింది.
‘హిందూ మహాసముద్రానికి రైల్వే మార్గాన్ని కూడా అన్వేషించాలి. బోస్ఫరస్, హార్ముజ్ జలసంధులకు సంబంధించిన ప్రమాదాల నేపథ్యంలో ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు అవసరం కావచ్చు. తుర్క్మెనిస్థాన్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్థాన్, పాకిస్థాన్ మీదుగా వెళ్లే మార్గాలను పరిశీలించవచ్చు. భారత్కు ప్రవేశం కల్పించే ఏ మార్గమైనా ఆమోదయోగ్యమే’ అని ఖుస్నుల్లిన్ పేర్కొన్నట్లు టాస్ తెలిపింది.
అయితే ఇది ప్రస్తుతం ఖరారైన రైల్వే ప్రాజెక్టు కాదు. కొత్త కారిడార్ సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించాలన్న ప్రతిపాదన మాత్రమే. మార్గం, వ్యయం, భద్రత, ఆయా దేశాల సహకారం, రైల్వే మౌలిక సదుపాయాల అనుసంధానం వంటి అనేక అంశాలపై అధ్యయనం చేయాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల రష్యా నుంచి భారత్కు త్వరలోనే నేరుగా రైళ్లు నడుస్తాయన్న అర్థం చేసుకోవడం తొందరపాటు అవుతుంది.
సముద్ర మార్గాలకు ప్రత్యామ్నాయం
ప్రస్తుతం రష్యా–భారత్ వాణిజ్యంలో సముద్ర మార్గాలు కీలకంగా ఉన్నాయి. అయితే హార్ముజ్ జలసంధిలో ఏర్పడుతున్న భద్రతా సమస్యలు, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు అంతర్జాతీయ సరకు రవాణాపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో కీలకమైన సముద్ర మార్గాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి ప్రత్యామ్నాయ భూ రవాణా మార్గాలను అభివృద్ధి చేయాలన్న ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది. తాజా రష్యా ప్రతిపాదన కూడా ఇదే నేపథ్యంలో తెరపైకి వచ్చింది.
ప్రతిపాదిత వ్యవస్థ పూర్తిగా ఒకే రైల్వే లైన్గా కాకుండా మల్టీమోడల్ రవాణా కారిడార్గా రూపుదిద్దుకునే అవకాశం ఉంది. రష్యా నుంచి రైలులో సరకు మధ్య ఆసియా, ఇరాన్ లేదా ఆఫ్ఘనిస్థాన్, పాకిస్థాన్ దిశగా తరలించి.. అక్కడి ఓడరేవుల నుంచి సముద్ర మార్గంలో భారత్కు తీసుకురావడం వంటి నమూనాలను పరిశీలించవచ్చు. అంటే రైలు–సముద్ర రవాణాను అనుసంధానించే వ్యవస్థగా ఇది ఉండే అవకాశముంది.
ఇప్పటికే ఉన్న కారిడార్లకు కొత్త ఊతం
రష్యా తాజా ప్రతిపాదనకు ఇప్పటికే ఉన్న యూరేషియన్ రవాణా ప్రాజెక్టులతోనూ సంబంధం ఉంది. ముఖ్యంగా ఇంటర్నేషనల్ నార్త్–సౌత్ ట్రాన్స్పోర్ట్ కారిడార్ (INSTC) ద్వారా రష్యా, మధ్య ఆసియా, ఇరాన్, భారత్ల మధ్య సరకు రవాణాను వేగవంతం చేసే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. హార్ముజ్ను పూర్తిగా తప్పించుకునే మార్గాలను అభివృద్ధి చేయాలన్న చర్చలు కూడా తాజా పరిస్థితులతో ఊపందుకున్నాయి.
ఇరాన్లోని చాబహార్ పోర్టుకు రైల్వే అనుసంధానం కూడా ఈ నేపథ్యంలో వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. చాబహార్ అరేబియా సముద్రం ద్వారా నేరుగా హిందూ మహాసముద్రంలోకి ప్రవేశం కల్పించే ఓడరేవు కావడంతో.. హార్ముజ్ జలసంధిపై ఆధారపడకుండా సరకు రవాణాకు ఇది ఉపయోగపడే అవకాశముంది. చాబహార్–జహేదాన్ రైల్వే అనుసంధానం పూర్తయితే మధ్య ఆసియా, ఆఫ్ఘనిస్థాన్ వైపు భూ రవాణా మార్గాలకు కూడా మరింత బలం చేకూరే అవకాశం ఉంది.
మరోవైపు ఉజ్బెకిస్థాన్, ఆఫ్ఘనిస్థాన్, పాకిస్థాన్ మీదుగా హిందూ మహాసముద్రంలోని ఓడరేవులను అనుసంధానించే ట్రాన్స్–ఆఫ్ఘన్ రైల్వే ఆలోచనలు కూడా కొంతకాలంగా చర్చలో ఉన్నాయి. ఉత్తర యూరేషియా నుంచి దక్షిణాసియా ఓడరేవుల వరకు ప్రత్యామ్నాయ రవాణా మార్గాన్ని అభివృద్ధి చేయాలన్న ప్రతిపాదనలు ఇప్పటికే ఉన్నాయి.
భద్రతే అసలు సవాలు
అయితే ఈ ప్రతిపాదనకు అనేక సవాళ్లు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంది. ఆఫ్ఘనిస్థాన్, పాకిస్థాన్ మీదుగా రైల్వే కారిడార్ నిర్మాణానికి భద్రత ప్రధాన సమస్యగా మారవచ్చు. ఆయా దేశాల మధ్య రాజకీయ సంబంధాలు, సరిహద్దు పరిస్థితులు, మౌలిక సదుపాయాలు, రైల్వే గేజ్ల మధ్య తేడాలు, భారీ పెట్టుబడులు వంటి అంశాలు కూడా ప్రాజెక్టు సాధ్యాసాధ్యాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.
అదే సమయంలో రష్యాకు ఇది కేవలం వాణిజ్య మార్గం మాత్రమే కాదు.. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు దీర్ఘకాలిక మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడులను పెంచే అవకాశంగా కూడా కనిపిస్తోంది. దేశీయ నిర్మాణ రంగానికి ఏటా అదనంగా సుమారు ఒక ట్రిలియన్ రూబుళ్ల విలువైన పనులను సద్వినియోగం చేసుకునే సామర్థ్యం ఉందని ఖుస్నుల్లిన్ పేర్కొన్నట్లు నివేదికలు తెలిపాయి.
భారత్కు వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం
రష్యా ప్రతిపాదన కార్యరూపం దాలిస్తే భారత్కు కూడా వ్యూహాత్మకంగా ప్రయోజనం కలిగే అవకాశం ఉంది. యూరేషియా నుంచి భారత్కు సరకు రవాణా కోసం సముద్ర మార్గాలతో పాటు ప్రత్యామ్నాయ భూ–సముద్ర మార్గం అందుబాటులోకి వస్తుంది. సరఫరా వ్యవస్థలో అంతరాయాలను తగ్గించుకోవడం, రవాణా మార్గాలను విభిన్నీకరించడం, రష్యా–భారత్ వాణిజ్యాన్ని పెంచడం వంటి అంశాల్లో ఇది ఉపయోగపడవచ్చు.
అయితే ప్రస్తుతానికి ఇది రష్యా ప్రభుత్వం పరిశీలనకు ప్రతిపాదించిన ఆలోచన మాత్రమే. ఏ మార్గాన్ని ఎంచుకోవాలి, భారత్కు సరకు ఎలా చేరాలి, ఏ దేశాల మీదుగా కారిడార్ నిర్మించాలి, ఎంత పెట్టుబడి అవసరం, భద్రతా ఏర్పాట్లు ఎలా ఉండాలి వంటి అంశాలపై సమగ్ర సాధ్యాసాధ్యాల అధ్యయనం జరగాల్సి ఉంది. ఆ తర్వాతే ఈ ప్రతిపాదన వాస్తవ ప్రాజెక్టుగా మారే అవకాశం ఉంటుంది.
హార్ముజ్, బోస్ఫరస్ వంటి వ్యూహాత్మక జలసంధులపై ప్రపంచ వాణిజ్యం ఎంతగా ఆధారపడి ఉందో ఇటీవలి పరిణామాలు స్పష్టం చేస్తున్న నేపథ్యంలో.. రష్యా తాజా ప్రతిపాదన యూరేషియా రవాణా పటంలో భవిష్యత్తులో కీలక మార్పులకు నాంది పలుకుతుందా అన్నది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది.
