భారతీయ జీవవైవిధ్య వైభవం: దేశంలో మాత్రమే కనిపించే అరుదైన వన్యప్రాణుల రక్షణలో అద్భుత ప్రగతి

• ప్రకృతికి లభించిన అపురూప జీవవైవిధ్య కిరీటం.
• ప్రపంచంలో మరెక్కడా లేని అరుదైన జీవరాశులకు మన దేశమే చిరునామా.
•  అటవీ సంపద పరిరక్షణలో అద్భుత విజయాలు.
• పశ్చిమ కనుమల వింతల నుంచి హిమాలయాల అరుదైన సంపద.

ఢిల్లీ, మహా.

విశ్వ యవనికపై భారతదేశం కేవలం ఒక భౌగోళిక భూభాగం మాత్రమే కాదు, అది అపురూపమైన జీవవైవిధ్యానికి సజీవ సాక్ష్యం. ప్రపంచ భూభాగంలో అతి తక్కువ శాతం వాటా కలిగినప్పటికీ, భూమిపై ఉన్న అత్యంత అరుదైన మరియు విశిష్టమైన జీవజాతులకు మన దేశం ఆశ్రయమిస్తోంది. ముఖ్యంగా భారత్‌లో మాత్రమే కనిపించే కొన్ని జంతుజాలాలు మన పర్యావరణ సమతుల్యతకు మకుటాయమానంగా నిలుస్తున్నాయి. దశాబ్దాల క్రితం అంతరించిపోయే స్థితికి చేరుకున్న ఈ జాతులను ప్రభుత్వాల పటిష్టమైన చర్యలు, పర్యావరణ ప్రేమికుల కృషి నేడు మళ్లీ పునరుజ్జీవింపజేస్తున్నాయి.
భారతీయ అటవీ వైభవానికి గుజరాత్‌లోని గిర్ అరణ్యాలు ఒక శక్తివంతమైన చిహ్నంగా నిలిచాయి. ప్రపంచంలోనే ఆసియా సింహాలకు ఏకైక సహజ ఆవాసమైన ఈ అడవుల్లో ప్రస్తుతం సింహాల సంఖ్య 891కి చేరడం మన పరిరక్షణ కృషికి లభించిన గొప్ప విజయం. అడవికి రారాజుగా వెలుగొందే ఈ జీవుల గర్జన నేడు భారతావని గర్వించదగ్గ అంశంగా మారింది. పశ్చిమ కనుమల దట్టమైన అరణ్యాల విషయానికొస్తే, అక్కడ ప్రకృతి అద్భుతాలు మరెన్నో దర్శనమిస్తాయి. డైనోసార్ల కాలం నుంచి తన రూపాన్ని మార్చుకోకుండా ఉనికిని చాటుకుంటున్న ‘పర్పుల్ ఫ్రాగ్’ లేదా ఊదా రంగు కప్పను చూస్తే ఆశ్చర్యం కలగక మానదు. సజీవ శిలాజంగా పిలువబడే ఈ వింత కప్ప తన జీవితమంతా భూగర్భంలోనే గడుపుతూ ప్రకృతి రహస్యాలను తనలో దాచుకుంది.
అదే పశ్చిమ కనుమల నిటారుగా ఉండే కొండల మీద ‘నీలగిరి తహర్’ అనే అడవి మేకలు చేసే విన్యాసాలు పర్యాటకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి. కొండ అంచులను అవలీలగా ఎక్కే ఈ జీవులు పశ్చిమ కనుమల గడ్డి భూముల్లో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. వీటితో పాటు వెండి రంగు జూలుతో మెరిసిపోయే ‘సింహపు తోక కోతులు’ కేవలం ఈ ప్రాంత వర్షారణ్యాలకే పరిమితమైన అత్యంత తెలివైన జీవులుగా గుర్తింపు పొందాయి. ఈశాన్య రాష్ట్రాల వైపు దృష్టి సారించినప్పుడు మణిపూర్‌లోని లోక్ తక్ సరస్సు మీద ఉండే తేలియాడే గడ్డి భూములపై ‘సంగై’ లేదా డాన్సింగ్ డీర్ తన నృత్య సదృశ్య నడకతో అలరిస్తుంది. ప్రపంచంలోనే ఏకైక తేలియాడే జాతీయ ఉద్యానవనంలో మాత్రమే ఈ జింకలు సంచరించడం విశేషం.
హిమాలయాలలోని ఎత్తైన లోయలలో, ముఖ్యంగా కాశ్మీర్ లోని దాచీగాం జాతీయ ఉద్యానవనంలో కనిపించే ‘హంగుల్’ లేదా కాశ్మీర్ జింక కూడా అత్యంత అరుదైన జాతిగా గుర్తింపు పొందింది. ప్రస్తుతం వీటి సంఖ్య 323కి పెరగడం హిమాలయ పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఒక ఆశాకిరణంగా కనిపిస్తోంది. వాతావరణ మార్పులు, అడవుల నరికివేత వంటి సవాళ్లు ఎదురవుతున్నప్పటికీ, మన దేశ విశిష్టతను చాటే ఈ మూగజీవులను కాపాడుకోవడం అంటే మానవ జాతి భవిష్యత్తును సురక్షితం చేసుకోవడమే. భావితరాలకు ఈ అపురూపమైన ప్రకృతి వారసత్వాన్ని అందించాల్సిన బాధ్యత మనందరిపై ఉంది. అడవుల పరిరక్షణలో ప్రతి పౌరుడు భాగస్వామి అయినప్పుడే ‘బయోడైవర్సిటీ హాట్‌స్పాట్’గా భారత్ తన కీర్తిని కలకాలం నిలుపుకుంటుంది.