బంగారు కల.. నిప్పుల నిజం!

బంగారు కల.. నిప్పుల నిజం!
* ప్రగతి వెనుక దాగిన బతుకు చిత్రం.
* అంకెల్లో అన్ని చేదు నిజాలివే.
*లక్ష లోపు ఆదాయంతో 78 శాతం కుటుంబాల కునారిల్లు.
* అంకెలు విప్పుతున్న అభివృద్ధి మిథ్య.
* కేవలం 3 శాతం మందికే కార్లు.
* 13 శాతం ఇళ్ళల్లో మరుగుదొడ్లు లేవు.

హైదరాబాద్, మహా.

తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన దశాబ్దం తర్వాత ‘విశ్వనగరం’, ‘బంగారు తెలంగాణ’ వంటి నినాదాలు హోరెత్తుతున్నా, క్షేత్రస్థాయిలో సామాన్యుడి బతుకు చిత్రం మాత్రం ఇంకా వెనుకబాటులోనే కొట్టుమిట్టాడుతోంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ గణాంక శాఖ తాజాగా విడుదల చేసిన విస్మయకర వాస్తవాలు ప్రగతి రథచక్రాల కింద నలిగిపోతున్న పేదవాడి ఆర్తనాదాలను వినిపిస్తున్నాయి. కాగితాల మీద కనిపిస్తున్న అభివృద్ధికి, సామాన్యుడి వంటింట్లో ఉన్న వాస్తవ పరిస్థితులకు మధ్య అగాధమంత దూరం ఉందని ఈ నివేదిక నిరూపిస్తోంది. రాష్ట్రంలోని సుమారు 78.2 శాతం కుటుంబాల వార్షిక ఆదాయం లక్ష రూపాయల లోపే ఉండటం అభివృద్ధి నమూనాను ప్రశ్నిస్తోంది.
**అల్పాదాయంతో కునారిల్లుతున్న సామాన్యుడు**
రాష్ట్రంలో ఆర్థిక అసమానతలు ఏ స్థాయిలో ఉన్నాయో తెలుసుకోవడానికి ఆదాయపు గణాంకాలే నిలువెత్తు సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్నాయి. అత్యంత దారుణమైన విషయం ఏమిటంటే, తెలంగాణలోని 78.2 శాతం కుటుంబాలు ఏడాదికి లక్ష రూపాయల ఆదాయం కూడా సంపాదించలేకపోతున్నాయి. అంటే నెలకు పదివేల రూపాయల ఆదాయం కూడా లేని బతుకులు మెజారిటీగా ఉన్నాయని స్పష్టమవుతోంది. ఈ ఆర్థిక వెనుకబాటుతనం వల్లే కేవలం 10.3 శాతం మంది ప్రజలు మాత్రమే ఆదాయపు పన్ను చెల్లించే స్థాయికి చేరుకున్నారు. మిగిలిన 90 శాతం జనాభా ఇంకా ఆర్థిక అభద్రతలోనో, అట్టడుగు స్థాయిలోనే జీవిస్తున్నారు.
**విలాసాలకు ఆమడదూరం.. సౌకర్యాల లేమి**
ప్రభుత్వ గణాంకాలను పరిశీలిస్తే విలాసవంతమైన వస్తువుల వినియోగం కేవలం ఒక చిన్న వర్గానికి మాత్రమే పరిమితమైందని తెలుస్తోంది. రాష్ట్రంలోని మొత్తం కుటుంబాలలో కేవలం 3.2 శాతం మందికి మాత్రమే సొంత కారు ఉందంటే, మధ్యతరగతికి కారు అనేది ఇంకా అందని ద్రాక్షగానే ఉంది. ఆధునిక కాలంలో కనీస అవసరంగా మారిన రిఫ్రిజిరేటర్ (ఫ్రిజ్) కూడా కేవలం 22.6 శాతం ఇళ్ళల్లోనే ఉందంటే, మిగిలిన 77 శాతానికి పైగా జనాభా ఇంకా ప్రాథమిక జీవన సౌకర్యాల కోసం పోరాడుతూనే ఉన్నారని అర్థమవుతోంది. ఇది మనం చెప్పుకుంటున్న జీవన ప్రమాణాలకు పూర్తి భిన్నంగా ఉంది.
**ఇరుకు గదుల మధ్యే ఇల్లాలి వేదన**
హౌసింగ్ రంగంలో భారీ ప్రగతి సాధించామని పాలకులు చెప్తున్నా, నివాస గృహాల పరిస్థితి ఆందోళనకరంగా ఉంది. రాష్ట్రంలో 63.5 శాతం మంది ప్రజలు రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ గదులు ఉన్న ఇరుకు ఇళ్ళలోనే కాలం వెళ్లదీస్తున్నారు. మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ గదులు ఉన్న విశాలమైన ఇళ్ళు కేవలం 27.5 శాతం కుటుంబాలకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఒకవైపు గగనతలంలో అపార్ట్‌మెంట్లు పెరుగుతున్నా, సామాన్యుడు మాత్రం చిన్న గదుల మధ్యే తన జీవితాన్ని సాగిస్తున్నాడు. ఈ గృహాల పరిస్థితి సామాజిక జీవన నాణ్యతను దెబ్బతీస్తోంది.
**అభివృద్ధికి ఆమడదూరంలో మౌలిక వసతులు**
డిజిటల్ తెలంగాణ, వెలుగుల తెలంగాణ నినాదాల వెనుక ఉన్న చీకటి కోణాలను ఈ గణాంకాలు బయటపెట్టాయి. నేటికీ 13.3 శాతం కుటుంబాలకు కనీసం మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేకపోవడం నాగరిక సమాజానికి సిగ్గుచేటు. అలాగే 5.8 శాతం గృహాలకు ఇప్పటికీ విద్యుత్ సౌకర్యం అందకపోవడం విస్మయపరుస్తోంది. స్వచ్ఛ జలం పేరుతో మిషన్ భగీరథ చేపట్టినా, 21.2 శాతం ఇళ్ళల్లో నేటికీ కొళాయి నీటి సౌకర్యం లేకపోవడం గమనార్హం. ఈ మౌలిక వసతుల లేమి ప్రజల ఆరోగ్యం మరియు జీవన ప్రమాణాలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది.
**విద్యా రంగంలో సర్కారీ చదువుల ప్రాబల్యం**
విద్యారంగంలో ప్రైవేటు పాఠశాలల హవా నడుస్తుందని అనుకుంటున్నా, వాస్తవానికి 41.3 శాతం మంది విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలల పైనే ఆధారపడుతున్నారు. ప్రైవేటు విద్యాసంస్థల్లో చదువుతున్న వారు కేవలం 19.3 శాతమే ఉండటం గమనార్హం. ఆధునికత వైపు అడుగులు వేస్తూ 47 శాతం మంది యువత ఆంగ్ల మాధ్యమాన్ని ఎంచుకుంటున్నారు. ఇది విద్యార్థుల భవిష్యత్తుపై ఉన్న ఆకాంక్షను సూచిస్తున్నప్పటికీ, ప్రాథమిక స్థాయిలో ప్రభుత్వ విద్యా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరాన్ని ఈ గణాంకాలు నొక్కి చెబుతున్నాయి.
**ఉన్నత విద్యకు అందని ద్రాక్ష.. మహిళా విద్యలో వెనుకబాటు**
చదువులో రాష్ట్రం వెనుకబడి ఉందనడానికి ఇదొక చేదు సాక్ష్యం. రాష్ట్రంలో కేవలం 36.3 శాతం మంది మాత్రమే డిప్లొమా లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విద్యను అభ్యసించగలుగుతున్నారు. ముఖ్యంగా మహిళా విద్య విషయంలో పరిస్థితి మరింత దారుణంగా ఉంది. సుమారు 65.5 శాతం మంది మహిళలు పదో తరగతి దాటి చదువుకోలేకపోతున్నారు. ఇది మహిళా సాధికారతకు ఆటంకంగా మారుతోంది. విద్య ద్వారా సామాజిక మార్పు రావాలని కోరుకుంటున్న తరుణంలో, ఇన్ని లక్షల మంది ఉన్నత విద్యకు దూరం కావడం ఆందోళన కలిగించే విషయం.
**రెక్కాడితే గాని డొక్కాడని బతుకులు**
ఉపాధి రంగంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం ఇంకా శ్రమశక్తిపైనే ఆధారపడి ఉంది. రాష్ట్ర జనాభాలో 31.3 శాతం మంది దినసరి కూలీలుగా జీవనం సాగిస్తుండగా, 19.4 శాతం మంది వ్యవసాయ కార్మికులుగా తమ బతుకు బండిని లాగుతున్నారు. 4.7 శాతం మంది చిరు వ్యాపారాలు చేసుకుంటూ వీధుల్లో వ్యాపారం చేస్తున్నారు. కేవలం 1 శాతం మంది మాత్రమే ఉపాధి హామీ పథకం పై ఆధారపడుతున్నట్లు నివేదిక వెల్లడించింది. ఈ గణాంకాలు ఉపాధి కల్పనలో ఉన్న అస్థిరతను మరియు అసంఘటిత రంగంపై ఉన్న ఆధారితత్వాన్ని చాటిచెబుతున్నాయి.
**ప్రభుత్వ ఉద్యోగం ఓ కల.. ప్రైవేటులో చాలని జీతం**
నిరుద్యోగం , ఉపాధి అవకాశాల విషయానికి వస్తే, కేవలం 2.8 శాతం మందికి మాత్రమే ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు దక్కడం గమనార్హం. ప్రైవేటు రంగంలో 7.4 శాతం మంది ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. పెద్ద వ్యాపార సంస్థలు మరియు పరిశ్రమలను కలిగి ఉన్న వారు రాష్ట్రంలో అత్యంత అరుదుగా ఉండటం పారిశ్రామిక వెనుకబాటుతనాన్ని సూచిస్తోంది. మెజారిటీ ప్రజలు ఇంకా తక్కువ వేతనం వచ్చే పనులకే పరిమితం కావడం వల్ల వారు ఆర్థికంగా ఎదగలేకపోతున్నారు. ఇది మొత్తం రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతోంది.
**అప్పుల ఊబిలో సామాన్యుడు.. వడ్డీ వ్యాపారుల కోరల్లో**
ఆర్థిక ఇబ్బందుల వల్ల సామాన్యుడు అప్పుల ఊబిలో కూరుకుపోతున్నాడు. సుమారు 6.8 శాతం మంది ప్రజలు నేటికీ వడ్డీ వ్యాపారుల వద్ద అప్పులు తీసుకుంటుండగా, 7 శాతం మంది వివాహాలు మరియు వైద్య ఖర్చుల కోసం రుణాలు తీసుకోవాల్సి వస్తోంది. ఆదాయం చాలకపోవడంతో అత్యవసర పరిస్థితుల్లో అప్పులే వారికి గతి అవుతున్నాయి. బ్యాంకుల ద్వారా కాకుండా ప్రైవేటు వ్యక్తుల వద్ద అధిక వడ్డీలకు అప్పులు తీసుకోవడం వల్ల వారు శాశ్వతంగా పేదరికంలోనే ఉండిపోయే ప్రమాదం ఏర్పడుతోంది.
**కునారిల్లుతున్న గ్రామీణ భారతం.. సామాజిక రుగ్మతలు**
ఐటీ, హైటెక్ సిటీ నినాదాలు వినిపిస్తున్నా తెలంగాణ సమాజంలో 57.9 శాతం మంది ఇంకా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోనే నివసిస్తున్నారు. ఆధునిక కాలంలోనూ సామాజిక రుగ్మతలు ఇంకా వీడలేదు. ఇప్పటికీ 1 శాతం మంది పిల్లలు బాల కార్మికులుగా పని చేస్తుండగా, 5 శాతం మంది బాలికలకు 18 ఏళ్ల లోపే వివాహాలు జరుగుతున్నాయి. కులాంతర వివాహాల శాతం కేవలం 5.6 శాతం మాత్రమే ఉండటం సామాజిక మార్పు మందకొడిగా ఉందని సూచిస్తోంది. ఈ గణాంకాలను చూస్తుంటే, ‘బంగారు తెలంగాణ’ సాధనలో మనం ఇంకా చేయాల్సింది చాలా ఉందని నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.

**తెలంగాణ సామాజిక-ఆర్థిక నివేదిక.. సమగ్ర గణాంకాలు**

**సామాజిక వివక్ష , వివాహాలు**
* **ఆరాధనా స్థలాల సందర్శనలో వివక్ష**
* రాష్ట్ర సగటు: 5.7% (అత్యధికం: బీసీ-ఏ గంగిరెడ్లవారు 10.4%, అత్యల్పం: ఓసీ అయ్యంగార్/అయ్యర్ 1.6%)
* **కులాంతర వివాహాలు చేసుకున్న కుటుంబాలు:** రాష్ట్ర సగటు: 5.6% (అత్యధికం: ఓసీ అయ్యంగార్/అయ్యర్ 11.9%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 2.6%)
**లింగ నిష్పత్తి మరియు మహిళా స్థితిగతులు**
* **స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి:**
* రాష్ట్ర సగటు: 97.9% (అత్యధికం: ఎస్టీ గోండ్ 103.4%, అత్యల్పం: ఓసీ అయ్యంగార్/అయ్యర్ 90.7%)
**బాల్య వివాహాలు**
రాష్ట్ర సగటు: 4.8% (అత్యధికం: బీసీ-ఏ గంగిరెడ్లవారు 8.1%, అత్యల్పం: ఓసీ కాపు 2.1%)
* **10వ తరగతి లోపు చదివిన మహిళల శాతం:** రాష్ట్ర సగటు: 65.5% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 82.9%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 36.2%)
**విద్యా రంగం**
* **నిరక్షరాస్యులైన పిల్లలు:** రాష్ట్ర సగటు: 4.1% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 9.3%, అత్యల్పం: బీసీ-బి పెరిక 2.3%)
* **స్కూల్ డ్రాపౌట్ రేటు:** రాష్ట్ర సగటు: 2.2% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 5.4%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 1.1%)
* **కేవలం ప్రాథమిక విద్య వరకు చదివిన వారు:** రాష్ట్ర సగటు: 38.1% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 43.2%, అత్యల్పం: ఓసీ కాపు 17.6%)
* **ఇంటర్మీడియట్ విద్య:** రాష్ట్ర సగటు: 56.4% (అత్యధికం: ఎస్సీ ముండాల 83.6%, అత్యల్పం: ఎస్సీ మాంగ్ 31.3%)
* **డిప్లొమా లేదా అంతకంటే ఎక్కువ చదివిన వారు:** రాష్ట్ర సగటు: 20.3% (అత్యధికం: ఓసీ కోమటి 37.6%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 4.4%)
* **ప్రభుత్వ పాఠశాలలకు వెళ్తున్న పిల్లలు:** రాష్ట్ర సగటు: 39.5% (అత్యధికం: ఎస్సీ మహార్ 54.4%, అత్యల్పం: ఓసీ జైనులు 9.7%)
* **ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు వెళ్తున్న పిల్లలు:** రాష్ట్ర సగటు: 9.8% (అత్యధికం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 38.3%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 1.1%)
* **ఇంగ్లీష్ మీడియంలో చదివిన యువత:** రాష్ట్ర సగటు: 47.0% (అత్యధికం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 72.4%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 10.7%)
**ఉపాధి, వృత్తులు**
**దినసరి కూలీలు** రాష్ట్ర సగటు: 31.3% (అత్యధికం: బీసీ-ఏ ఓడె 55.6%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 2.6%)

**బాల కార్మికులు**
* రాష్ట్ర సగటు: 1.0% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 3.3%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 0.1%)
* **దినసరి వీధి వ్యాపారులు**
* రాష్ట్ర సగటు: 4.7% (అత్యధికం: బీసీ-బి వడ్రంగి 10.9%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 0.8%)
* **ఉపాధి హామీ కూలీలు**
* రాష్ట్ర సగటు: 1.0% (అత్యధికం: ఎస్సీ మాల సాలే 2.4%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 0.0%)
* **వ్యవసాయ కార్మికులు:**
* రాష్ట్ర సగటు: 19.4% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 50.4%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 0.7%)
* **కువృత్తిని కొనసాగిస్తున్న వారు:** రాష్ట్ర సగటు: 6.8% (అత్యధికం: బీసీ-ఏ రజక 29.4%, అత్యల్పం: ఎస్టీ లంబాడి 0.6%)

* **ప్రభుత్వ ఉద్యోగస్తులు**

* రాష్ట్ర సగటు: 2.8% (అత్యధికం: ఓసీ అయ్యంగార్/అయ్యర్ 16.9%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 0.6%)
* **ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగస్తులు**
* రాష్ట్ర సగటు: 7.4% (అత్యధికం: ఓసీ రాజు 26.9%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 0.6%)
* **సొంతంగా మధ్యస్థ/భారీ వ్యాపారాలు ఉన్నవారు:** రాష్ట్ర సగటు: 0.0% (అత్యధికం: ఓసీ కోమటి 0.2%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోయ 0.0%)

**ఆదాయం,పన్నులు**

* **వార్షిక ఆదాయం రూ. 1 లక్ష లోపు ఉన్నవారు:** రాష్ట్ర సగటు: 78.2% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 95.4%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 32.6%)
* **వార్షిక ఆదాయం రూ. 1 లక్ష – 5 లక్షల మధ్య:** రాష్ట్ర సగటు: 17.4% (అత్యధికం: ఓసీ రాజు 39.3%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 4.2%)
* **వార్షిక ఆదాయం రూ. 5 లక్షల పైన ఉన్నవారు:** రాష్ట్ర సగటు: 4.4% (అత్యధికం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 30.1%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 0.3%)
* **ఆదాయపు పన్ను చెల్లిస్తున్న వారు**
* రాష్ట్ర సగటు: 10.3% (అత్యధికం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 46.1%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 2.5%)

**భూమి యాజమాన్యం**

* **సొంత భూమి కలిగిన వారు:** రాష్ట్ర సగటు: 35.6% (అత్యధికం: బీసీ-బి కురుబ/కురుమ 63.6%, అత్యల్పం: ఓసీ రాజు 4.9%)
* **సాగు భూమి కలిగిన వారు (%):** రాష్ట్ర సగటు: 43.0% (అత్యధికం: బీసీ-బి పెరిక 58.1%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 8.3%)
* **సగటు సాగు భూమి (ఎకరాల్లో):** రాష్ట్ర సగటు: 1.7 ఎకరాలు (అత్యధికం: బీసీ-బి పెరిక 0.8, అత్యల్పం: బీసీ-బి పెరిక 0.02)
* **5 ఎకరాల కంటే తక్కువ భూమి ఉన్న కుటుంబాలు:** రాష్ట్ర సగటు: 82.3% (అత్యధికం: ఎస్సీ మాదిగ 91.4%, అత్యల్పం: ఓసీ రాజు 58.3%)
* **20 ఎకరాల కంటే ఎక్కువ భూమి ఉన్న కుటుంబాలు:** రాష్ట్ర సగటు: 2.6% (అత్యధికం: ఓసీ జైనులు 8.3%, అత్యల్పం: ఎస్సీ మాదిగ 0.3%)

**నివాస పరిస్థితులు**

* **గ్రామీణ జనాభా వాటా:** రాష్ట్ర సగటు: 57.9% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 97.2%, అత్యల్పం: ఓసీ జైనులు 7.4%)
* **రిఫ్రిజిరేటర్ ఉన్న కుటుంబాలు:** రాష్ట్ర సగటు: 22.6% (అత్యధికం: ఓసీ కోమటి 42.4%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 3.2%)
* **సొంత కారు ఉన్న కుటుంబాలు:** రాష్ట్ర సగటు: 3.2% (అత్యధికం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 16.4%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 0.2%)
* **రెండు కంటే తక్కువ గదులు ఉన్న ఇళ్లు:** రాష్ట్ర సగటు: 63.5% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 86.8%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 32.6%)
* **మూడు కంటే ఎక్కువ గదులు ఉన్న ఇళ్లు:** రాష్ట్ర సగటు: 27.5% (అత్యధికం: ఓసీ కోమటి 55.1%, అత్యల్పం: ఎస్టీ కోలమ్ 6.2%)

**మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేని ఇళ్లు**

రాష్ట్ర సగటు: 13.3% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 64.4%, అత్యల్పం: ఓసీ బ్రాహ్మణులు 2.3%)
* **విద్యుత్ సౌకర్యం లేని ఇళ్లు:** రాష్ట్ర సగటు: 5.8% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 27.6%, అత్యల్పం: ఓసీ జైనులు 0.8%)
* **కొళాయి నీటి వసతి లేని ఇళ్లు:**
* రాష్ట్ర సగటు: 20.4% (అత్యధికం: ఎస్టీ కోలమ్ 64.7%, అత్యల్పం: ఓసీ జైనులు 3.2%)

**ఆర్థిక పరిస్థితి**

* **వివాహం/వైద్య ఖర్చుల కోసం రుణాలు:**
* రాష్ట్ర సగటు: 2.4% (అత్యధికం: ఎస్సీ బేడ 14.7%, అత్యల్పం: ఓసీ జైనులు 1.0%)
* **వడ్డీ వ్యాపారుల వద్ద అప్పులు తీసుకున్న వారు:** రాష్ట్ర సగటు: 6.8% (అత్యధికం: ఎస్సీ బేడ 24.2%, అత్యల్పం: బీసీ-బి ఆరె మరాఠి 2.3%)

**సామాజిక వర్గాల వారీగా సగటు**
* **లక్ష లోపు ఆదాయం:** బీసీ (80.5%), ఎస్సీ (86.2%), ఎస్టీ (88.2%), జనరల్ (56.2%)
* **సొంత భూమి:** బీసీ (36.3%), ఎస్సీ (35.2%), ఎస్టీ (58.1%), జనరల్ (33.7%)
* **మరుగుదొడ్డి లేని వారు:** బీసీ (10.8%), ఎస్సీ (18.8%), ఎస్టీ (32.5%), జనరల్ (4.5%)
* **దినసరి కూలీలు:** బీసీ (32.2%), ఎస్సీ (45.7%), ఎస్టీ (40.6%), జనరల్ (10.9%)