* ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలతో హైడ్రోజన్ విప్లవం.
* భారత శాస్త్రవేత్తల మేధోమథనం.
* వ్యర్థాల నుంచి కాసులు కురిపించే వినూత్న టెక్నాలజీ.
*సింగిల్ యూజ్ ప్లాస్టిక్ సమస్యకు చెక్.
* ఐఐటీ ధన్బాద్ సైంటిస్టుల చారిత్రక ఘనత.
హైదరాబాద్, మహా.
ప్రకృతిని పట్టి పీడిస్తున్న ప్లాస్టిక్ మహమ్మారికి చరమగీతం పాడే దిశగా భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు ఒక చారిత్రాత్మక ముందడుగు వేశారు. యావత్ ప్రపంచం ఇంధన సంక్షోభం మరియు పర్యావరణ కాలుష్యంతో సతమతమవుతున్న వేళ, ఝార్ఖండ్లోని ఐఐటీ ధన్బాద్ (ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ మైన్స్) పరిశోధకులు అద్భుతాన్ని ఆవిష్కరించారు. పనికిరాని చెత్తగా పారేసే ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నుంచి అత్యంత స్వచ్ఛమైన హైడ్రోజన్ ఇంధనాన్ని తయారు చేయడమే కాకుండా, పారిశ్రామిక రంగంలో బంగారంతో సమానమైన విలువ కలిగిన ‘కార్బన్ నానోట్యూబ్ల’ను ఉత్పత్తి చేసే అసాధారణ సాంకేతికతను వారు అభివృద్ధి చేశారు. ఇది కేవలం ఒక ఆవిష్కరణ మాత్రమే కాదు, దేశ ఆర్థిక , పర్యావరణ ముఖచిత్రాన్ని మార్చివేసే ఒక మహా విప్లవం.
**ప్లాస్మా రియాక్టర్ – సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో సరికొత్త మైలురాయి**
ఐఐటీ ధన్బాద్లోని కెమికల్ ఇంజినీరింగ్ విభాగం ఈ వినూత్న ప్రయోగానికి వేదికైంది. విభాగాధిపతి ప్రొఫెసర్ ఎజాజ్ అహ్మద్ నేతృత్వంలో పరిశోధకులు ఇంద్రమోహన్, శివ్ శంకర్ ప్రసాద్ సుమారు ఏడాది కాలం పాటు అహర్నిశలు శ్రమించి ఈ ‘ప్లాస్మా రియాక్టర్’ ఆధారిత సాంకేతికతను రూపొందించారు. ఈ రియాక్టర్ ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను రసాయనిక చర్యల ద్వారా విచ్ఛిన్నం చేసి, వాటిని స్వచ్ఛమైన హైడ్రోజన్ వాయువుగా మారుస్తుంది. ల్యాబ్ ట్రయల్స్లో ఆశించిన దానికంటే మించిన ఫలితాలు రావడంతో, ఈ టెక్నాలజీ భవిష్యత్తులో ఇంధన రంగానికి దిక్సూచిగా మారనుందని శాస్త్రవేత్తలు ధీమా వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
భారతదేశం ప్రస్తుతం ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సమస్యల్లో ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ ఒకటి. ఈ ఆవిష్కరణ ప్రధానంగా రెండు కీలక సవాళ్లను ఏకకాలంలో పరిష్కరిస్తుంది. మొదటిది, పర్యావరణానికి పెను ముప్పుగా మారిన ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను శాస్త్రీయంగా తొలగించడం. రెండవది, పెరుగుతున్న ఇంధన అవసరాల కోసం స్వచ్ఛమైన హైడ్రోజన్ ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం. ప్లాస్టిక్ను కేవలం రీసైకిల్ చేయడమో లేదా తగలబెట్టడమో కాకుండా, దానిని ఒక విలువైన ఇంధన వనరుగా మార్చడం ఈ టెక్నాలజీలోని గొప్పతనం. ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు ఆర్థిక పురోభివృద్ధికి బాటలు వేస్తుంది.
**కాసులు కురిపించే ఉప ఉత్పత్తులు – కేజీ లక్షన్నర విలువ**
ఈ టెక్నాలజీ కేవలం హైడ్రోజన్ ఇంధనాన్ని మాత్రమే కాకుండా, పారిశ్రామిక ప్రపంచంలో అత్యంత డిమాండ్ ఉన్న ‘కార్బన్ నానోట్యూబ్ల’ను ఉప ఉత్పత్తిగా అందిస్తుంది. ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఒక కేజీ కార్బన్ నానోట్యూబ్ల ధర అక్షరాలా ఒక లక్ష రూపాయలకు పైనే ఉంది. ఈ నానోట్యూబ్ల ఉత్పత్తి వల్ల హైడ్రోజన్ ఇంధన తయారీ ఖర్చు గణనీయంగా తగ్గుతుంది. వ్యర్థాల నుంచి వచ్చే ఆదాయమే ప్లాంట్ల నిర్వహణకు సరిపోవడమే కాకుండా, భారీ లాభాలను కూడా తెచ్చిపెడుతుంది. చెత్త నుంచి సంపదను సృష్టించడం అనే సూత్రానికి ఇది ఒక నిలువెత్తు నిదర్శనం.
ఈ టెక్నాలజీ ద్వారా వెలువడే కార్బన్ నానోట్యూబ్లు అత్యంత పటిష్టమైనవి మరియు తేలికైనవి. వీటిని బుల్లెట్ ప్రూఫ్ జాకెట్లు, అత్యాధునిక ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, అంతరిక్ష పరిశోధనల్లో వాడే వాహనాల భాగాల తయారీలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు. వీటి అసాధారణ విద్యుత్ వాహకత మరియు యాంత్రిక బలం కారణంగా భవిష్యత్తులో సెమీకండక్టర్ రంగంలో కూడా వీటి పాత్ర కీలకం కానుంది. ప్లాస్టిక్ నుంచి ఇంతటి విలువైన పదార్థాన్ని పొందడం అనేది భారతీయ పరిశ్రమలకు ఒక గొప్ప వరంగా మారనుంది.
**భారత్ ఇంధన స్వయం సమృద్ధికి ‘హైడ్రోజన్’ ఇంధనం**
దేశం ఇంధన స్వయం సమృద్ధి సాధించాలనే లక్ష్యంతో భారత ప్రభుత్వం ‘నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్’ను ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టింది. ఈ తరుణంలో ఐఐటీ ధన్బాద్ శాస్త్రవేత్తల ఆవిష్కరణ ప్రభుత్వ ఆశయాలకు వెన్నుదన్నుగా నిలవనుంది. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నుంచి హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేయడం వల్ల విదేశీ చమురు దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. స్వచ్ఛమైన ఇంధనం కావడం వల్ల కార్బన్ ఉద్గారాలు తగ్గి, గ్రీన్ ఎనర్జీ లక్ష్యాలను చేరుకోవడం సులభతరం అవుతుంది. భారతదేశం హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తిలో గ్లోబల్ హబ్గా ఎదగడానికి ఈ సాంకేతికత ఒక బలమైన పునాది.
ఈ ప్లాస్మా రియాక్టర్ సాంకేతికత కేవలం ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలకే పరిమితం కాదు. పంట వ్యర్థాలు (బయోమాస్) నుంచి కూడా ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేసే సామర్థ్యం దీనికి ఉందని పరిశోధకులు వెల్లడించారు. పొలాల్లో రైతులు పంట వ్యర్థాలను తగలబెట్టడం వల్ల కలిగే కాలుష్యానికి ఇది శాశ్వత పరిష్కారాన్ని చూపుతుంది. పంట వ్యర్థాలను ప్రాసెస్ చేయడం ద్వారా రైతులకు అదనపు ఆదాయం సమకూరడమే కాకుండా, గ్రామాల్లోనే చిన్న తరహా ఇంధన ఉత్పత్తి యూనిట్లను ఏర్పాటు చేసే అవకాశం కలుగుతుంది. ఇది గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త ఊపిరి పోస్తుంది.
2024-25 ఆర్థిక సంవత్సర గణాంకాల ప్రకారం, భారతదేశంలో ఏటా దాదాపు 10.2 మిలియన్ టన్నుల ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు వెలువడుతున్నాయి. ఇందులో 60 శాతం మాత్రమే రీసైక్లింగ్ అవుతుండగా, మిగిలిన 40 శాతం అంటే సుమారు 4 మిలియన్ టన్నుల ప్లాస్టిక్ సముద్రాల్లో, భూమిలో చేరి పర్యావరణాన్ని నాశనం చేస్తోంది. తార్ రోడ్ల నిర్మాణం మరియు సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీల్లో కొంత వాడినా, పూర్తిస్థాయిలో పరిష్కారం లభించడం లేదు. ఐఐటీ ధన్బాద్ అభివృద్ధి చేసిన ఈ కొత్త టెక్నాలజీని పెద్ద ఎత్తున అమలు చేస్తే, ఆ 40 శాతం ప్లాస్టిక్ భూతం నుంచి మన పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవచ్చు.
**పేటెంట్ వైపు అడుగులు – ప్రపంచ మార్కెట్ పై దృష్టి**
ప్రస్తుతం ఈ వినూత్న టెక్నాలజీపై పేటెంట్ను పొందేందుకు శాస్త్రవేత్తల బృందం ప్రయత్నాలు ప్రారంభించింది. ప్రయోగశాలలో సాధించిన విజయాలను క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేసేందుకు పారిశ్రామిక భాగస్వాములతో చర్చలు జరుపుతున్నారు. ఈ సాంకేతికత గనుక వాణిజ్యపరంగా అందుబాటులోకి వస్తే, భారతదేశం వ్యర్థాల నిర్వహణలో ప్రపంచ దేశాలకు మార్గదర్శిగా మారుతుంది. తక్కువ ఖర్చుతో ఎక్కువ లాభాలను తెచ్చే ఈ టెక్నాలజీకి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో కూడా భారీ డిమాండ్ ఉండే అవకాశం ఉంది.
ప్రస్తుతం ప్లాస్టిక్ రీసైక్లింగ్ ఎక్కువగా అసంఘటిత రంగంలో పాత పద్ధతుల్లో జరుగుతోంది. దీనివల్ల కాలుష్యం తగ్గకపోగా, పని చేసే వారికి అనారోగ్య సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. కానీ, ప్లాస్మా రియాక్టర్ వంటి అత్యాధునిక శాస్త్రీయ పద్ధతులను అవలంబించడం వల్ల సురక్షితమైన మరియు లాభదాయకమైన రీసైక్లింగ్ వ్యవస్థ ఏర్పడుతుంది. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను కేవలం మండించడం వల్ల వెలువడే హానికర వాయువులను అరికట్టి, విలువైన ఉత్పత్తులను సృష్టించడం అనేది ఒక విప్లవాత్మక మార్పు.
