150 మీటర్ల మహా సంకల్పం..
* 125 టీఎంసీల జలసవ్వడి.
* ప్రాణహిత ప్రాజెక్టుకు తుమ్మిడిహట్టి వద్ద పునర్జీవం.
*తెలంగాణ సాగునీటి ముఖచిత్రాన్ని మార్చే సరికొత్త వ్యూహం.
హైదరాబాద్, మహా.
తెలంగాణ దశాబ్దాల సాగునీటి కలకు మళ్లీ ప్రాణం పోసే దిశగా చారిత్రక అడుగులు పడుతున్నాయి. ఏళ్ల తరబడి పాలకుల నిర్లక్ష్యం, అంతర్రాష్ట్ర వివాదాలు, డిజైన్ల మార్పుల మధ్య నలిగిపోయిన ప్రాణహిత ప్రాజెక్టుకు ఇప్పుడు ‘తుమ్మిడిహట్టి’ వేదికగా సరికొత్త పునర్జీవం లభించబోతోంది. కొమురం భీమ్ ఆసిఫాబాద్ జిల్లా కౌటాల మండలం తుమ్మిడిహట్టి వద్ద ప్రాణహిత నదిపై గరిష్టంగా 150 మీటర్ల ఎత్తుతో బ్యారేజీని నిర్మించడం ద్వారా ఏకంగా 125 టీఎంసీల స్వచ్ఛమైన నదీ జలాలను ఒడిసిపట్టవచ్చన్న తాజా సాంకేతిక, జలవనరుల డేటా ఇప్పుడు యావత్ తెలంగాణలో సంచలనంగా మారింది. ఉత్తర తెలంగాణ జిల్లాలను సస్యశ్యామలం చేసే ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తయితే, విద్యుత్ బిల్లుల భారం లేకుండా అత్యంత తక్కువ ఖర్చుతోనే లక్షలాది ఎకరాలకు గ్రావిటీ ద్వారా నీరందే అద్భుత అవకాశం కళ్లముందు సాక్షాత్కరిస్తోంది.
**చరిత్ర పుటల్లోకి వెళితే.. కుదించిన ఎత్తు, కోల్పోయిన జలాలు**
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో డాక్టర్ బీఆర్ అంబేద్కర్ ప్రాణహిత-చేవెళ్ల సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టుకు తుమ్మిడిహట్టి వద్దే తొలిసారిగా అంకురార్పణ జరిగింది. అప్పట్లో సెంట్రల్ వాటర్ కమిషన్ (సీడబ్ల్యూసీ) లెక్కల ప్రకారం ప్రాణహిత నదిలో కనీసం 160 రోజుల పాటు నిరంతర ప్రవాహం ఉంటుందని, ఇక్కడ ఆనకట్ట కడితే వందలాది టీఎంసీలను వాడుకోవచ్చని నిపుణులు తేల్చారు. తొలుత 152 మీటర్ల ఎత్తుతో బ్యారేజీ నిర్మాణానికి ప్రణాళికలు రచించినప్పటికీ, మహారాష్ట్రలో సుమారు 3,500 ఎకరాల భూమి ముంపునకు గురవుతుందన్న ఆ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అభ్యంతరాలతో ప్రాజెక్టు ముందుకు సాగలేదు. ఆ తర్వాత వచ్చిన ప్రభుత్వాలు కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు పేరుతో ప్రధాన బ్యారేజీని మేడిగడ్డకు మార్చి, తుమ్మిడిహట్టి వద్ద కేవలం 148 మీటర్ల ఎత్తుకే బ్యారేజీని పరిమితం చేయాలని ప్రతిపాదించాయి. 148 మీటర్ల ఎత్తుకు పరిమితం చేస్తే కేవలం 20 టీఎంసీల నీరు మాత్రమే అందుబాటులోకి వస్తుందని, ఇది ఏమాత్రం ఆచరణీయం కాదని సాగునీటి నిపుణులు అప్పట్లోనే హెచ్చరించారు. ఫలితంగా ఆసిఫాబాద్, ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్ జిల్లాల రైతాంగానికి దక్కాల్సిన ప్రాణహిత జలాలు నిరాశే మిగిల్చాయి.
**డేటా చెబుతున్న నిజం.. 150 మీటర్లతోనే అసలైన ప్రయోజనం**
గతంలో జరిగిన డిజైన్ లోపాలను, మేడిగడ్డ వంటి భారీ నిర్మాణాల వైఫల్యాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని నీటిపారుదల శాఖ నిపుణులు మళ్లీ తుమ్మిడిహట్టి వైపు దృష్టి సారించారు. సరికొత్త హైడ్రోలాజికల్ డేటా, వాటర్ అవైలబిలిటీ రిపోర్ట్స్ ప్రకారం ప్రాణహిత నదికి ఏటా సగటున సుమారు 2,000 టీఎంసీల నీటి ప్రవాహం వస్తోంది. ఇందులో మహారాష్ట్ర వాటా, ఇతర అవసరాలు పోనూ తెలంగాణకు కనీసం 160 టీఎంసీల నీటిని నికరంగా వాడుకునే హక్కు ఉంది. తుమ్మిడిహట్టి వద్ద బ్యారేజీ ఎత్తును 150 మీటర్లకు పెంచడం ద్వారా 125 టీఎంసీల జలాలను సునాయాసంగా నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యం లభిస్తుందని తాజా సర్వేలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. కేవలం రెండు మీటర్ల ఎత్తు పెంచడం (148 నుంచి 150 మీటర్లకు) ద్వారా నీటి నిల్వ సామర్థ్యం దాదాపు ఆరు రెట్లు పెరుగుతుందన్న సాంకేతిక డేటా పాలకుల కళ్లు తెరిపిస్తోంది. మహారాష్ట్రతో ఉన్న ముంపు సమస్యలను అధిగమించేందుకు ముంపు బాధితులకు మెరుగైన పరిహారం చెల్లించడం లేదా భూసేకరణ చట్టం ప్రకారం ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు అన్వేషించడం ద్వారా ఈ 150 మీటర్ల లక్ష్యాన్ని సాధించడం పెద్ద కష్టమేమీ కాదని ఇంజనీరింగ్ నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.
**పత్తి, వరి, ఆయిల్ పామ్ రైతులకు మహా వరదానం**
తుమ్మిడిహట్టి బ్యారేజీ 150 మీటర్ల ఎత్తుతో సాకారమైతే ఉత్తర తెలంగాణ వ్యవసాయ ముఖచిత్రం పూర్తిగా మారిపోతుంది. ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్, కరీంనగర్, నిజామాబాద్ జిల్లాల్లోని సుమారు 2 లక్షల ఎకరాలకు పైగా ఆయకట్టుకు ప్రత్యక్షంగా, మరో పలు లక్షల ఎకరాలకు పరోక్షంగా సాగునీరు అందుతుంది. ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతాల్లో రైతులు ఎక్కువగా సాగు చేసే పత్తి, వరి, మరియు ఇటీవల కాలంలో విస్తరిస్తున్న ఆయిల్ పామ్ తోటలకు ఈ ప్రాజెక్టు ఒక సంజీవనిలా మారుతుంది. ఆయిల్ పామ్ వంటి దీర్ఘకాలిక, వాణిజ్య పంటలకు నిరంతర నీటి సరఫరా అత్యంత కీలకం. ప్రాణహిత జలాలతో భూగర్భ జలాలు గణనీయంగా పెరిగి, బోర్ల కింద సాగయ్యే ఆయిల్ పామ్, పత్తి రైతులకు నీటి రక్షణ లభిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఎత్తిపోతల పథకాల మాదిరిగా ప్రతి చుక్కకూ వేలాది కోట్లు ఖర్చు చేసి కరెంట్ బిల్లులు కట్టే అవసరం లేకుండా, తుమ్మిడిహట్టి నుంచి అత్యధిక ఆయకట్టుకు సహజ సిద్ధమైన గ్రావిటీ ద్వారానే నీటిని తరలించే అద్భుతమైన అవకాశం ఉంది.
**నిర్ణయాత్మక అడుగులు పడాల్సిన సమయం**
వృథాగా గోదావరిలో కలుస్తూ సముద్రం పాలవుతున్న ప్రాణహిత నదీ జలాలను ఒడిసిపట్టేందుకు ఇంతకంటే అనువైన మార్గం మరొకటి లేదు. పొరుగు రాష్ట్రాలతో గతంలో ఉన్న జల వివాదాలను సామరస్యపూర్వకంగా పరిష్కరించుకుని, వాస్తవ డేటా ఆధారంగా 150 మీటర్ల ఎత్తుతో తుమ్మిడిహట్టి నిర్మాణానికి శంకుస్థాపన చేస్తే అది తెలంగాణ సాగునీటి చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించబడుతుంది. దశాబ్దాలుగా నది పక్కనే ఉండి కూడా సాగునీటి కోసం ఆకాశం వైపు చూస్తున్న ఉత్తర తెలంగాణ కర్షకుల గోస తీరాలంటే, కేవలం రాజకీయ ప్రయోజనాలు కాకుండా సాంకేతిక డేటా, రైతుల ప్రయోజనాలను ప్రామాణికంగా తీసుకుని ఈ బృహత్తర ప్రాజెక్టును యుద్ధ ప్రాతిపదికన పూర్తి చేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
