- శాంతి చట్టంపై కేంద్రానికి నోటీసులు!
- ‘న్యాయమైన పరిహారం ఇవ్వకుండా కోర్టులను చట్టం అడ్డుకుంటుందా?’.
- నియంత్రణ సంస్థలో ప్రయోజనాల సంఘర్షణపైనా కేంద్రాన్ని నిలదీసిన ధర్మాసనం.
ఢిల్లీ, మహా.
అణు ప్రమాదాలు సంభవించినప్పుడు బాధితులకు న్యాయమైన, సరైన నష్టపరిహారం అందించే విషయంలో 2025 నాటి ‘శాంతి’ చట్టం న్యాయస్థానాల అధికారాలను పరిమితం చేస్తుందా? అనే కీలక ప్రశ్నను సుప్రీంకోర్టు కేంద్ర ప్రభుత్వం ముందుంచింది. ఈ అంశంపై స్పష్టత ఇవ్వాలని కేంద్రానికి పరిమిత నోటీసులు జారీ చేసింది. అణు నియంత్రణ సంస్థలో సభ్యుల నియామక ప్రక్రియలో ప్రయోజనాల సంఘర్షణకు అవకాశం ఉందా? అనే అంశంపైనా వివరణ ఇవ్వాలని కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది.
ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్, న్యాయమూర్తులు జస్టిస్ జాయ్మాల్య బాగ్చీ, జస్టిస్ వి. మోహనాలతో కూడిన ధర్మాసనం.. మాజీ అధికారి ఈఏఎస్ శర్మ నేతృత్వంలోని ప్రొఫెసర్లు, శాస్త్రవేత్తల బృందం దాఖలు చేసిన పిటిషన్పై విచారణ సందర్భంగా ఈ ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది.
‘చట్టం కోర్టుల చేతులు కట్టేస్తుందా?’
అణు ప్రమాదం జరిగితే బాధితులకు సరైన పరిహారం అందించకుండా శాంతి చట్టంలోని నిబంధనలు న్యాయస్థానాలను నిరోధిస్తున్నాయా లేదా అన్నది కేంద్రం స్పష్టం చేయాలని ధర్మాసనం కోరింది.
అణు విద్యుత్ కేంద్రాల నిర్వాహకుల ఆర్థిక బాధ్యతపై పార్లమెంటు పరిమితి విధించినప్పటికీ.. బాధితులకు న్యాయమైన, సరైన పరిహారం అందించే విషయంలో న్యాయస్థానాల అధికారాలను ఆ పరిమితి పూర్తిగా నిరోధించగలదా? అన్నదే ఇప్పుడు ప్రధాన ప్రశ్నగా మారింది.
ఈ చట్టంపై ప్రజల్లో అనేక ఆందోళనలు, అపోహలు ఉన్నాయని ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ వ్యాఖ్యానించారు. దేశంలో పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, అణు విద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్వాహకులను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగానే పార్లమెంటు ఈ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చిందని ధర్మాసనం గుర్తుచేసింది.
రూ.3 వేల కోట్ల బాధ్యత పరిమితిపై అభ్యంతరాలు
పిటిషనర్ల తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్, న్యాయవాది నేహా రాఠీ వాదనలు వినిపించారు. అణు ప్రమాదం సంభవించినప్పుడు విద్యుత్ కేంద్రాల నిర్వాహకుల ఆర్థిక బాధ్యతపై చట్టం గరిష్ఠ పరిమితిని విధించిందని వారు కోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లారు.
2010 నాటి అణు నష్టం పరిహార పౌర బాధ్యత చట్టం స్థానంలో శాంతి చట్టం–2025 వచ్చింది. ఈ కొత్త చట్టం ప్రైవేటు సంస్థలకు పౌర అణు విద్యుత్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసే అవకాశం కల్పిస్తోంది. అయితే ప్రమాదం సంభవించినప్పుడు నిర్వాహకుల బాధ్యతను రూ.3 వేల కోట్లకు మించిన మొత్తంపై పరిమితం చేస్తుందన్నది పిటిషనర్ల ప్రధాన అభ్యంతరాల్లో ఒకటి.
‘భద్రత విషయంలో నిర్లక్ష్యానికి అవకాశం’
చట్టంలోని బాధ్యత పరిమితులు అణు విద్యుత్ కేంద్రాల నిర్వాహకుల్లో భద్రతా ప్రమాణాల విషయంలో నిర్లక్ష్యానికి దారితీసే అవకాశం ఉందని ప్రశాంత్ భూషణ్ వాదించారు.
దేశంలోని అణు విద్యుత్ కేంద్రాలను నిర్వహించే అణుశక్తి కమిషన్.. అదే సమయంలో అణు నియంత్రణ సంస్థకు సభ్యులను సిఫార్సు చేయడం వల్ల ప్రయోజనాల సంఘర్షణ ఏర్పడే అవకాశం ఉందని ఆయన కోర్టుకు తెలిపారు.
ఈ వాదనపైనా సుప్రీంకోర్టు కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి స్పష్టత కోరింది.
అణు నియంత్రణ సంస్థ నియామకాలపైనా ప్రశ్నలు
శాంతి చట్టంలోని 17వ అధికరణంలోని నాలుగో నిబంధన కింద అణు నియంత్రణ సంస్థ సభ్యుల నియామక ప్రక్రియకు సంబంధించి కేంద్రం తన వైఖరిని వెల్లడించాలని ధర్మాసనం ఆదేశించింది.
అణుశక్తి కమిషన్ ఏర్పాటు చేసిన శోధన, ఎంపిక కమిటీ సిఫార్సుల ఆధారంగా నియామకాలు జరిగే విధానంలో నియంత్రణ సంస్థ స్వతంత్రతకు భంగం కలుగుతుందా? అనే అంశం కూడా విచారణలో ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
మే 19న సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు
శాంతి చట్టంలోని వివిధ నిబంధనలను సవాల్ చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్పై సుప్రీంకోర్టు గతంలోనూ స్పందించింది. ఈ పిటిషన్లో లేవనెత్తిన అనేక అంశాలు ‘ఆర్థిక విధానానికి సంబంధించినవి’ అని మే 19న ధర్మాసనం పేర్కొంది.
అయితే తాజాగా అణు ప్రమాద బాధితుల పరిహారం, న్యాయస్థానాల పరిధి, నియంత్రణ సంస్థ స్వతంత్రత వంటి అంశాలపై కేంద్రాన్ని ప్రశ్నించడం ద్వారా విచారణ మరో కీలక దశకు చేరింది.
అణు విద్యుత్ కేంద్రాలకు బీమా తప్పనిసరి చేసే దిశగా ముసాయిదా
ఇదిలా ఉండగా.. అణు నష్టాలకు సంబంధించి విద్యుత్ కేంద్రాల నిర్వాహకులు బీమా పథకం, ఆర్థిక భద్రత లేదా రెండింటిలో ఏదో ఒకదాన్ని తప్పనిసరిగా నిర్వహించేలా కేంద్ర అణుశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ ముసాయిదా నిబంధనలను రూపొందించింది.
శాంతి చట్టం–2025 కింద రూపొందించిన ముసాయిదా నిబంధనల ప్రకారం, సంబంధిత నిల్వ కేంద్రం నుంచి ఇంధనాన్ని పూర్తిగా తొలగించే వరకు ఈ ఆర్థిక భద్రత కొనసాగాల్సి ఉంటుంది.
అంతేకాకుండా అణు నష్టం విషయంలో విద్యుత్ కేంద్రాల నిర్వాహకుల పౌర బాధ్యత, గరిష్ఠ బాధ్యత పరిమితులను ప్రతి ఐదేళ్లకు ఒకసారి సమీక్షించేందుకు నిపుణుల బృందాన్ని కేంద్రం ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించారు.
అణుశక్తి రంగంలో భారీ మార్పులకు ముందు కీలక న్యాయ పరీక్ష
ప్రైవేటు సంస్థలకు అణు విద్యుత్ రంగంలోకి ప్రవేశించే అవకాశం కల్పించడం ద్వారా దేశ అణుశక్తి రంగంలో భారీ మార్పులకు శాంతి చట్టం మార్గం సుగమం చేస్తోంది. అయితే అదే సమయంలో ప్రమాదం జరిగితే బాధితుల హక్కులు, పరిహారం, నిర్వాహకుల బాధ్యత, నియంత్రణ సంస్థ స్వతంత్రత వంటి అంశాలు అత్యంత కీలకంగా మారాయి.
‘పెట్టుబడులు రావాలి.. అణుశక్తి విస్తరించాలి.. కానీ ప్రమాదం జరిగితే బాధితులకు న్యాయమైన పరిహారం అందే హక్కును ఎవరు కాపాడాలి?’ అన్న మౌలిక ప్రశ్నను సుప్రీంకోర్టు తాజా విచారణలో ముందుకు తెచ్చింది.
దీంతో శాంతి చట్టంపై కేంద్రం ఇచ్చే వివరణ, అణు నియంత్రణ సంస్థ స్వతంత్రతపై స్పష్టత, అణు ప్రమాద పరిహారానికి సంబంధించిన నిబంధనలపై సుప్రీంకోర్టు తదుపరి వైఖరి ఇప్పుడు అత్యంత కీలకంగా మారాయి.
