• 152 మీటర్ల ఎత్తుకు తెలంగాణ పట్టు.
• ప్రాణహిత జలాలతో కరవు ప్రాంతాలకు సాగునీటి లక్ష్యం.
హైదరాబాద్‌, మహా.
ప్రాణహిత నదిపై తుమ్మిడిహట్టి బ్యారేజీ నిర్మాణానికి సంబంధించిన సాంకేతిక, అంతర్రాష్ట్ర అంశాలపై కీలక చర్చకు రంగం సిద్ధమైంది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టుపై తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర మధ్య నెలకొన్న అంశాలను పరిష్కరించే దిశగా సెప్టెంబర్‌ 1న ఢిల్లీలో సమావేశం జరగనుంది. కేంద్ర జల సంఘం చైర్మన్‌ అధ్యక్షతన సేవా భవన్‌లో నిర్వహించనున్న ఈ సమావేశానికి రెండు రాష్ట్రాల జలవనరుల శాఖల ఉన్నతాధికారులు హాజరుకానున్నారు. దీంతో కొంతకాలంగా నిలిచిపోయిన ప్రాజెక్టు అంశం మరోసారి కదలికలోకి వచ్చింది.
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టును ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు ముఖ్యమంత్రి ఎ.రేవంత్‌రెడ్డి ప్రభుత్వం కేంద్రం, మహారాష్ట్రతో వరుసగా సంప్రదింపులు జరుపుతోంది. ప్రాణహిత నదిపై నిర్మించనున్న ఈ బ్యారేజీ విషయంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్య సాంకేతిక, నీటి వినియోగం, ముంపు తదితర అంశాలపై ఏకాభిప్రాయం సాధించడమే ప్రధాన లక్ష్యంగా ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తోంది.
ఇందులో భాగంగా ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి మే 26న మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రికి లేఖ రాశారు. రెండు రాష్ట్రాల మధ్య సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసి పరస్పర ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారాన్ని కనుగొనాలని కోరారు. అనంతరం ఈ అంశాన్ని ప్రధానమంత్రి దృష్టికి కూడా తీసుకెళ్లారు. ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం నుంచి ఈ వ్యవహారాన్ని కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖకు పంపినట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది. ఆ తర్వాత ఆగస్టు 5న కేంద్ర జలశక్తి మంత్రి సీఆర్‌ పాటిల్‌కు ముఖ్యమంత్రి ప్రత్యేకంగా లేఖ రాసి కేంద్రం చొరవ తీసుకోవాలని కోరారు.
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టులో ప్రస్తుతం ప్రధానంగా చర్చకు వస్తున్న అంశం బ్యారేజీ ఎత్తు. గతంలో మహారాష్ట్ర 148 మీటర్ల ఎత్తుకు అంగీకరించినప్పటికీ, తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇప్పుడు 152 మీటర్ల ఎత్తు ఉండేలా అంగీకారం సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది. ఈ నాలుగు మీటర్ల వ్యత్యాసమే ప్రాజెక్టు భవిష్యత్తులో కీలక నిర్ణయాత్మక అంశంగా మారింది.
తెలంగాణ వాదన ప్రకారం 148 మీటర్ల వద్ద బ్యారేజీ నిర్మిస్తే అవసరమైన నీటిని కాలువల్లోకి సహజ గురుత్వాకర్షణ శక్తితో తరలించడం సాధ్యం కాదు. ఫలితంగా నీటిని తరలించడానికి భారీ పంపులను ఉపయోగించాల్సి వస్తుంది. దానికి నిరంతరం భారీగా విద్యుత్‌ అవసరమవుతుంది. సాగునీటి ప్రాజెక్టు నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత కూడా పంపింగ్‌ కోసం నిరంతర విద్యుత్‌ వ్యయం ప్రభుత్వంపై పడుతుందని తెలంగాణ అధికారులు కేంద్రానికి వివరించారు.
అదే 152 మీటర్ల ఎత్తులో బ్యారేజీ నిర్మిస్తే అవసరమైన నీటిని తక్కువ విద్యుత్‌ వ్యయంతో తరలించే అవకాశం ఉంటుందని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ముఖ్యంగా దీర్ఘకాలికంగా సాగునీటి ప్రాజెక్టు నిర్వహణ ఖర్చును తగ్గించడం, రైతులకు నీటిని అందించడంలో స్థిరత్వాన్ని సాధించడం ఈ ప్రతిపాదన వెనుక ప్రధాన ఉద్దేశంగా ప్రభుత్వం చెబుతోంది.
అయితే బ్యారేజీ ఎత్తు పెంచడం అంటే ముంపు విస్తీర్ణం పెరిగే అవకాశం ఉండటంతో మహారాష్ట్రతో చర్చల్లో ఇదే అత్యంత సున్నితమైన అంశంగా మారుతోంది. ఒక రాష్ట్రానికి సాగునీటి ప్రయోజనం లభించే సమయంలో మరో రాష్ట్రంలోని భూములు, గ్రామాలు లేదా మౌలిక వసతులపై ప్రభావం పడకుండా చూడాల్సి ఉంటుంది. అందుకే తుమ్మిడిహట్టి విషయంలో సాంకేతిక అంశాలతో పాటు అంతర్రాష్ట్ర సమన్వయం అత్యంత కీలకం.
ఈ నేపథ్యంలో కేంద్ర జల, విద్యుత్‌ పరిశోధనా సంస్థల అధ్యయనాలను తెలంగాణ ప్రభుత్వం తన వాదనకు ఆధారంగా చూపుతోంది. జలమట్టాన్ని 152 మీటర్లకు పెంచడం వల్ల అదనంగా ఏర్పడే ముంపు పరిమితంగానే ఉంటుందని సీడబ్ల్యూపీఆర్‌ఎస్‌ అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేంద్రానికి వివరించింది. ఈ అంశంపై సాంకేతిక ఆధారాలతో మహారాష్ట్రను ఒప్పించేందుకు తెలంగాణ ప్రయత్నిస్తోంది.
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు తెలంగాణకు కేవలం ఒక బ్యారేజీ నిర్మాణం కాదు. రాష్ట్రంలోని వెనుకబడిన, కరవు ప్రభావిత ప్రాంతాలకు సాగునీరు అందించాలన్న లక్ష్యంలో భాగంగా ప్రభుత్వం దీనిని చూస్తోంది. ప్రాణహిత నదీ జలాలను సమర్థంగా వినియోగించగలిగితే వ్యవసాయానికి నీటి భద్రత పెరగడంతో పాటు కరవు పరిస్థితుల్లో రైతులపై ఆధారపడే వర్షాధార వ్యవసాయ ఒత్తిడి తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
అయితే ఈ ప్రాజెక్టు విషయంలో గత అనుభవాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. అంతర్రాష్ట్ర ప్రాజెక్టుల నిర్మాణంలో కేవలం ఒక రాష్ట్రం ఆకాంక్ష సరిపోదు. నదీ జలాల లభ్యత, బ్యారేజీ ఎత్తు, ముంపు ప్రభావం, నీటి పంపిణీ, పర్యావరణ అనుమతులు, సాంకేతిక ప్రమాణాలు, విద్యుత్‌ వ్యయం వంటి అన్ని అంశాలపై రెండు రాష్ట్రాలు అంగీకరించాల్సి ఉంటుంది. కేంద్ర జల సంఘం ఈ చర్చలకు వేదికగా మారడం అందుకే ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
సెప్టెంబర్‌ 1 సమావేశంలో ప్రధానంగా 148 మీటర్లకు బదులుగా 152 మీటర్ల ఎత్తు ప్రతిపాదన, దాని వల్ల కలిగే అదనపు ముంపు, నీటిని గురుత్వాకర్షణ ద్వారా తరలించే అవకాశం, పంపింగ్‌ అవసరమైతే ఎదురయ్యే విద్యుత్‌ వ్యయం వంటి అంశాలు చర్చకు వచ్చే అవకాశం ఉంది. తెలంగాణ అధికారులు సాంకేతిక ఆధారాలతో తమ వాదనను వినిపించనున్నారు.
ఈ సమావేశం తుది నిర్ణయానికి దారితీస్తుందా అన్నది ఇప్పుడే చెప్పలేకపోయినా, ప్రాజెక్టు విషయంలో కేంద్రం సమక్షంలో రెండు రాష్ట్రాల ఉన్నతాధికారులు ఒకే వేదికపై చర్చించడం మాత్రం కీలక పరిణామం. ఇంతకాలం లేఖలు, అభ్యర్థనలు, రాజకీయ చర్చలుగా సాగిన వ్యవహారం ఇప్పుడు సాంకేతిక స్థాయిలో నిర్ణయానికి వచ్చే దిశగా అడుగు పడినట్లవుతుంది.
తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి అసలు పరీక్ష కూడా ఇక్కడే ఉంది. మహారాష్ట్రకు ఆమోదయోగ్యమైన రీతిలో ముంపు సమస్యకు పరిష్కారం చూపుతూ, తెలంగాణకు తక్కువ నిర్వహణ వ్యయంతో గరిష్ఠ ప్రయోజనం కలిగించే విధంగా ప్రాజెక్టు రూపకల్పనను ఖరారు చేయాలి. కేవలం బ్యారేజీ ఎత్తు పెంచడమే లక్ష్యంగా కాకుండా, నీటి లభ్యత, ఆయకట్టు, పర్యావరణ ప్రభావం, భవిష్యత్తు విద్యుత్‌ వ్యయం వంటి అంశాలను సమగ్రంగా పరిష్కరించాలి.
ప్రాణహిత జలాలను వినియోగించుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ద్వారా కరవు ప్రభావిత ప్రాంతాలకు నీటి భద్రత కల్పించాలన్న లక్ష్యం నెరవేరాలంటే రాజకీయ పట్టుదలతో పాటు రెండు రాష్ట్రాల సమ్మతి, కేంద్ర సాంకేతిక ఆమోదం అవసరం. సెప్టెంబర్‌ 1న ఢిల్లీలో జరిగే సమావేశం ఈ ప్రక్రియలో ఎంత మేరకు ముందడుగు వేస్తుందన్నదే ఇప్పుడు తెలంగాణలో ఆసక్తికరంగా మారింది.
