* వీగిపోయిన రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు.
* మహిళా రిజర్వేషన్లకు బ్రేక్..
* విపక్షాల ఐక్యత ముందు నిలవని ‘850 సీట్ల’ ప్రతిపాదన.
* సభలో మెజారిటీ గండం గట్టెక్కని కేంద్రం.
ఢిల్లీ, మహా.
దేశ రాజధాని దిల్లీలోని లోక్సభ వేదికగా శుక్రవారం అత్యంత నాటకీయ పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. దేశవ్యాప్తంగా కోట్ల మంది మహిళలు ఎంతో ఆశగా ఎదురుచూస్తున్న మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలు ప్రక్రియకు కీలకమైన రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు సభలో వీగిపోయింది. నారీ శక్తి వందన్ అధినియమ్ అమలును నియోజకవర్గాల పునర్విభజనతో ముడిపెడుతూ కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుకు తగిన సంఖ్యాబలం లభించకపోవడంతో మోదీ ప్రభుత్వం ఒక్కసారిగా డిఫెన్స్లో పడిపోయింది. దేశ రక్షణ విజయాలను ‘మ్యాజిక్’ అంటూ విపక్షాలు చేసిన వ్యాఖ్యలపై అధికార పక్షం విరుచుకుపడిన కొద్దిసేపటికే, ఓటింగ్ రూపంలో కేంద్రానికి గట్టి దెబ్బ తగిలింది. పార్లమెంటు సీట్ల సంఖ్యను ప్రస్తుతం ఉన్న 543 నుంచి ఏకంగా 850కి పెంచాలన్న ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనకు విపక్షాల ఐక్యత గండి కొట్టింది.
లోక్సభలో శుక్రవారం సాయంత్రం అత్యంత ఉత్కంఠభరితమైన వాతావరణంలో ఓటింగ్ ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుకు సంబంధించి ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ పద్ధతిలో మొత్తం 489 మంది ఎంపీలు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రభుత్వ తీర్మానానికి అనుకూలంగా 278 ఓట్లు రాగా, ప్రతిపక్షాలకు చెందిన 211 మంది సభ్యులు బిల్లును తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తూ ఓటు వేశారు. రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం ఇటువంటి కీలక బిల్లు ఆమోదం పొందాలంటే సభకు హాజరైన వారిలో కనీసం మూడింట రెండొంతుల (2/3) మెజారిటీ అవసరం. ప్రస్తుతం పోలైన 489 ఓట్లను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే బిల్లు గట్టెక్కడానికి కనీసం 326 మంది సభ్యుల మద్దతు ఉండాలి. అయితే ప్రభుత్వానికి కేవలం 278 ఓట్లే లభించడంతో 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు వీగిపోయినట్లు స్పీకర్ ప్రకటించారు. దీంతో మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలు ప్రక్రియ మరోసారి అనిశ్చితిలోకి వెళ్లిపోయింది.
కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా సభలో ప్రతిపక్షాలకు సవాల్ విసిరిన కొద్దిసేపటికే ఈ పరిణామం చోటుచేసుకోవడం రాజకీయ వర్గాల్లో సంచలనంగా మారింది. డీలిమిటేషన్తో మహిళా రిజర్వేషన్లను ముడిపెట్టవద్దని, తక్షణమే కోటా అమలు చేయాలని పట్టుబట్టిన ఇండియా కూటమి సభ్యులు, ఓటింగ్ సమయంలో ఒక్కతాటిపై నిలిచి ప్రభుత్వ వ్యూహాన్ని అడ్డుకున్నారు. ముఖ్యంగా దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం తగ్గిపోతుందనే ఆందోళనల మధ్య, సీట్ల సంఖ్యను 850కి పెంచాలన్న ప్రతిపాదనను విపక్షాలు తీవ్రంగా ప్రతిఘటించాయి. మహిళా బిల్లుకు మద్దతిస్తామంటూనే, దానిని డీలిమిటేషన్తో జోడించడాన్ని తాము అంగీకరించబోమని ఓటింగ్ ద్వారా స్పష్టం చేశాయి. ఈ ఓటమితో 2029 నాటికి మహిళలకు 33 శాతం కోటా కల్పించాలన్న ప్రభుత్వ లక్ష్యం చేరుకోవడం ఇప్పుడు పెను సవాలుగా మారింది.
ఈ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు వీగిపోవడం వల్ల మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలు ఏళ్ల తరబడి వాయిదా పడే ప్రమాదం ఉందని రాజకీయ విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ప్రభుత్వం తదుపరి అడుగు ఎలా ఉండబోతోంది, మళ్ళీ బిల్లును సవరించి తెస్తుందా లేక ఉమ్మడి సభను పిలుస్తుందా అనే అంశాలపై ఉత్కంఠ నెలకొంది. విపక్షాలు మాత్రం ఇది తమ నైతిక విజయమని, మహిళల హక్కుల పేరుతో నియోజకవర్గాల సంఖ్యను అడ్డగోలుగా పెంచి రాజకీయ ప్రయోజనం పొందాలని చూస్తున్న కేంద్రానికి ఇది గట్టి చెంపపెట్టు అని అభివర్ణిస్తున్నాయి. సభలో చోటుచేసుకున్న ఈ పరిణామం రాబోయే రోజుల్లో దేశ రాజకీయాల్లో మరిన్ని ప్రకంపనలు సృష్టించడం ఖాయంగా కనిపిస్తోంది.
