- కాళేశ్వరంపై కీలక మలుపు.. బాధ్యత రాష్ట్రానిదే!
- ఆపరేషన్‌పై నిర్ణయం తెలంగాణదేనన్న ఎన్ డి ఎస్ ఏ, సి డబ్ల్యూ సి.
- పునరుద్ధరణ తర్వాతే వినియోగంపై నిపుణుల సూచనలు.
హైదరాబాద్‌, మహా.
తెలంగాణలో ప్రతిష్ఠాత్మకమైన కాళేశ్వరం లిఫ్ట్‌ ఇరిగేషన్‌ ప్రాజెక్టు భవిష్యత్తుపై మరో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. మేడిగడ్డ, అన్నారం, సుందిళ్ల బ్యారేజీల నిర్వహణ, పునరుద్ధరణ, నీటిని ఎత్తిపోసే అంశాలపై తెలంగాణ హైకోర్టులో దాఖలైన పిటిషన్‌ విచారణ సందర్భంగా కేంద్ర జల సంఘం , జాతీయ డ్యామ్‌ సేఫ్టీ అథారిటీ తమ పరిధులు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ బాధ్యతలపై కీలక స్పష్టత ఇచ్చాయి. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు బ్యారేజీలను ఎప్పుడు, ఏ పరిస్థితుల్లో నిర్వహించాలి, నీటిని ఎత్తిపోవాలా వద్దా అనే ఆపరేషనల్‌ నిర్ణయం రాష్ట్ర డ్యామ్‌ సేఫ్టీ ఆర్గనైజేషన్‌, రాష్ట్ర ప్రాజెక్టు అధికారుల పరిధిలోనే ఉంటుందని కేంద్ర సంస్థలు హైకోర్టుకు తెలిపాయి. అయితే మేడిగడ్డలో తలెత్తిన సమస్యల నేపథ్యంలో నిర్మాణాన్ని పునరుద్ధరించి, అవసరమైన భద్రతా చర్యలు చేపట్టిన తర్వాతే ప్రాజెక్టును పూర్తి స్థాయిలో వినియోగించడం అవసరమని ఎన్ డి ఎస్ ఏ తన సాంకేతిక పరిశీలనల ఆధారంగా స్పష్టం చేసింది. దీంతో కాళేశ్వరం విషయంలో ఇప్పటివరకు కేంద్ర సంస్థల అనుమతి కోసం ఎదురుచూస్తున్నామన్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వైఖరిపై బీఆర్‌ఎస్‌ ప్రశ్నలు లేవనెత్తగా, ప్రభుత్వం మాత్రం ప్రజా భద్రతకు అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తూ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక సిఫారసుల ఆధారంగానే ముందుకు వెళ్తామని చెబుతోంది.
కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులో మేడిగడ్డ బ్యారేజీకి సంబంధించిన సమస్యలు 2023 అక్టోబర్‌లో బయటపడినప్పటి నుంచి ఈ భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టు భవిష్యత్తు తెలంగాణ రాజకీయాల్లో అత్యంత వివాదాస్పద అంశంగా మారింది. మేడిగడ్డ బ్యారేజీలో కొన్ని పిల్లర్లు కుంగిపోవడంతో ప్రాజెక్టు నిర్మాణ నాణ్యత, డిజైన్‌, పునాది, నిర్మాణ పద్ధతులు, నిర్వహణ, నీటి నిర్వహణ వంటి అంశాలపై కేంద్ర సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, నిపుణులు, రాజకీయ పార్టీలు విస్తృతంగా చర్చించాయి. అనంతరం అన్నారం, సుందిళ్ల బ్యారేజీల భద్రతపై కూడా పరిశీలనలు జరిగాయి. ఇప్పుడు ఎన్ డి ఎస్ ఏ, సి డబ్ల్యూ సి, హైకోర్టుకు సమర్పించిన తాజా వివరణలు కాళేశ్వరం వివాదాన్ని మరో దశకు తీసుకెళ్లాయి.
హైకోర్టులో కేంద్ర సంస్థల కీలక వివరణ
తెలంగాణ హైకోర్టులో దాఖలైన పిటిషన్‌లో కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టుకు చెందిన మేడిగడ్డ, అన్నారం, సుందిళ్ల బ్యారేజీలతో పాటు కాళేశ్వరం వ్యవస్థలోని ఇతర కీలక భాగాల సాంకేతిక భద్రతను సమగ్రంగా పరిశీలించి, వాటిలో ఏ భాగాన్ని సురక్షితంగా పరిమిత స్థాయిలోనైనా ఉపయోగించవచ్చో స్పష్టమైన నివేదిక ఇవ్వాలని కోరారు. ఈ నేపథ్యంలో హైకోర్టు కేంద్ర సంస్థల నుంచి వారి పరిధి, బాధ్యతలపై వివరణ కోరింది.
దానికి ప్రతిగా ఎన్ డి ఎస్ ఏ, సి డబ్ల్యూ సి తమ తమ అఫిడవిట్లను సమర్పించాయి. ప్రాజెక్టు నిర్వహణకు సంబంధించిన తుది ఆపరేషనల్‌ నిర్ణయం తమ వద్ద లేదని, రాష్ట్ర డ్యామ్‌ సేఫ్టీ ఆర్గనైజేషన్‌, ప్రాజెక్టు యజమాని అయిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే దీనిపై నిర్ణయం తీసుకోవాల్సి ఉంటుందని కేంద్ర సంస్థలు స్పష్టం చేశాయి. అయితే సాంకేతిక భద్రత, డ్యామ్‌ సేఫ్టీ ప్రమాణాలు, పునరుద్ధరణకు అవసరమైన మార్గదర్శకాలు అందించడం తమ పరిధిలో ఉంటుందని తెలిపాయి.
ఈ వివరణ రాజకీయంగా అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఎందుకంటే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టును తిరిగి ఎప్పుడు నడపాలన్న విషయంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గతంలో ఎన్ డి ఎస్ ఏ , ఇతర సాంకేతిక సంస్థల సూచనలు, అనుమతుల కోసం ఎదురుచూస్తున్నట్లు పలుమార్లు పేర్కొంది. తాజా అఫిడవిట్లలో మాత్రం ఆపరేషన్‌కు సంబంధించిన తుది నిర్ణయం రాష్ట్ర పరిధిలోనే ఉందని కేంద్ర సంస్థలు చెప్పడంతో ఇప్పుడు ప్రభుత్వం ముందున్న బాధ్యత మరింత స్పష్టమైంది.
ఎన్ డి ఎస్ ఏ చెప్పింది పునరుద్ధరణ తప్పనిసరి అని
అయితే కేంద్ర సంస్థలు రాష్ట్రానిదే ఆపరేషనల్‌ బాధ్యత అని చెప్పడం అంటే కాళేశ్వరం బ్యారేజీలను వెంటనే నడపవచ్చని అర్థం కాదు. ముఖ్యంగా మేడిగడ్డలో తలెత్తిన నిర్మాణ సమస్యలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఎన్ డి ఎస్ ఏ ఇప్పటికే పునరుద్ధరణ, భద్రతా చర్యలపై స్పష్టమైన సాంకేతిక అభిప్రాయాలను వెల్లడించింది.
2023లో మేడిగడ్డలో పిల్లర్లు కుంగిన తర్వాత ఎన్డీఎస్ఎ ఏర్పాటు చేసిన నిపుణుల కమిటీ అక్కడి పరిస్థితులను పరిశీలించింది. సుప్రీంకోర్టు రికార్డులో నమోదైన వివరాల ప్రకారం, కమిటీ మేడిగడ్డలో ఏర్పడిన సమస్యలకు ప్రణాళిక, డిజైన్‌, నాణ్యత నియంత్రణ, ఆపరేషన్‌–మెయింటెనెన్స్‌ వంటి పలు అంశాల కలయిక కారణమై ఉండవచ్చని పేర్కొంది. ప్రస్తుత పరిస్థితిలో బ్యారేజీ పూర్తిస్థాయి పునరుద్ధరణ పొందే వరకు దాని పనితీరు తీవ్రంగా ప్రభావితమైందని, ప్రస్తుతం ఉన్న స్థితిలో రిజర్వాయర్‌ను నింపడం సమస్యను మరింత తీవ్రం చేసే అవకాశం ఉందని కమిటీ అభిప్రాయపడింది.
ఇదే కారణంగా ప్రభుత్వం కాళేశ్వరం వ్యవస్థను తిరిగి వినియోగించే విషయంలో జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తోంది. మేడిగడ్డ సమస్యను పక్కనపెట్టి నీటిని నిల్వ చేయడం లేదా బ్యారేజీపై అదనపు హైడ్రాలిక్‌ ఒత్తిడి పెంచడం వల్ల భవిష్యత్తులో మరింత ప్రమాదం ఏర్పడే అవకాశం ఉందన్న నిపుణుల ఆందోళనను ప్రభుత్వం పరిగణనలోకి తీసుకుంటోంది.
అయితే అన్నారం, సుందిళ్ల పరిస్థితి ఏమిటి?
ఇక్కడే తాజా పరిణామం మరో కీలక ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది. మేడిగడ్డలో తీవ్రమైన సమస్యలు బయటపడినప్పటికీ, అన్నారం, సుందిళ్ల బ్యారేజీల పరిస్థితి కూడా అదే స్థాయిలో ఉందా? లేక వాటిలో కొంత భాగాన్ని అవసరమైన భద్రతా ప్రమాణాలతో వినియోగించగలమా? అన్న అంశంపై తాజాగా సాంకేతిక అధ్యయనాలు జరిగాయి.
కేంద్ర జల, విద్యుత్ పరిశోధనా సంస్థ నిర్వహించిన పరిశీలనలకు సంబంధించిన వివరాలపై తెలంగాణ టుడే నివేదిక ప్రకారం, అన్నారం, సుందిళ్లలో పెద్ద స్థాయి కాంక్రీట్‌ నాణ్యత సమస్యలు గుర్తించలేదని, మేడిగడ్డలో ప్రధాన నిర్మాణ సమస్య బ్లాక్‌–7 చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉందని సాంకేతిక పరిశీలనలు సూచించాయి.
