ఎమర్జెన్సీ అరాచకాలకు సంజయ్ గాంధీ ఒక్కరే బాధ్యుడు కాదు!

•  ఇందిరాగాంధీపై సీనియర్ల ఒత్తిడి తీవ్రంగా ఉండేది.
•  ఆత్మకథ విడుదలకు ముందు సోనియా గాంధీ సంచలన వ్యాఖ్యలు.
•  ఇందిరకు భిన్నాభిప్రాయాలు చెప్పేవారు రాజీవ్ మాత్రమేనని వెల్లడి.

న్యూఢిల్లీ, మహా.

భారత రాజకీయ చరిత్రలో ఎప్పటికీ మాయని మచ్చగా మిగిలిపోయిన 1975 నాటి ‘ఎమర్జెన్సీ’ (అత్యవసర పరిస్థితి) కాలం నాటి పరిణామాలపై కాంగ్రెస్ అగ్రనాయకురాలు, పార్లమెంటరీ పార్టీ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీ సంచలన వ్యాఖ్యలు చేశారు. ఎమర్జెన్సీ సమయంలో చోటుచేసుకున్న అరాచకాలకు కేవలం సంజయ్ గాంధీని మాత్రమే బాధ్యుడిని చేయడం ఏమాత్రం సరికాదని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు. నవంబర్ 10న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానున్న తన ఆత్మకథ ‘బిలాంగింగ్: ఎ జర్నీ ఆఫ్ లవ్’ ప్రచురణ నేపథ్యంలో ఆమె ఈ ఆసక్తికర విషయాలను వెల్లడించారు. నాడు ఇందిరాగాంధీ తీసుకున్న నిర్ణయాలు, ఆమెపై ఉన్న రాజకీయ ఒత్తిళ్లు, రాజీవ్ గాంధీ పాత్ర తదితర చారిత్రక అంశాలను ఆమె పంచుకున్నారు.

ఎమర్జెన్సీ అనగానే అందరికీ ముందుగా గుర్తొచ్చే పేరు సంజయ్ గాంధీ అని, అయితే అప్పటి పరిస్థితులకు ఆయన ఒక్కరినే నిందించడం సమంజసం కాదని సోనియా గాంధీ స్పష్టం చేశారు. అప్పట్లో ప్రధానిగా ఉన్న ఇందిరాగాంధీకి ఆమె చుట్టూ ఉన్న కొందరు సీనియర్ సహచరుల నుంచి విపరీతమైన ఒత్తిడి ఉండేదని వెల్లడించారు. ఆ సమయంలో ఇందిరకు భిన్నమైన అభిప్రాయాలు చెప్పి, వాస్తవ పరిస్థితులను వివరించే వ్యక్తులు చాలా అరుదుగా ఉండేవారని, తన భర్త రాజీవ్ గాంధీ ఆ లోటును భర్తీ చేసేవారని గుర్తుచేసుకున్నారు. ప్రభుత్వ నిర్ణయాలపై ప్రజల్లో వ్యక్తమవుతున్న తీవ్ర అసంతృప్తిని, వివిధ వర్గాల నుంచి వస్తున్న ఫిర్యాదులను రాజీవ్ ఎప్పటికప్పుడు తన తల్లి ఇందిర దృష్టికి నిర్భయంగా తీసుకెళ్లేవారని తెలిపారు. చివరకు ఆమె వాస్తవ పరిస్థితులను తన స్వీయ విచక్షణతో అర్థం చేసుకుని దిద్దుబాటు చర్యలకు ఉపక్రమించారని సోనియా పేర్కొన్నారు.

ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ప్రజల ప్రజాస్వామ్య హక్కులు హరించుకుపోయాయని, ప్రాథమిక హక్కులు, హెబియస్ కార్పస్ లాంటివి నిలిపివేయబడ్డాయన్న వాస్తవాన్ని సోనియా అంగీకరించారు. అయితే, ఆ పరిణామాల తీవ్రత తనకు ఆ చీకటి రోజులు ముగిసిన తర్వాతే పూర్తిగా అర్థమైందని స్పష్టం చేశారు. రాజ్యాంగపరమైన ప్రక్రియ ద్వారానే ఎమర్జెన్సీ నిర్ణయం తీసుకున్నప్పటికీ, పౌర హక్కులపై అది చూపిన ప్రతికూల ప్రభావాన్ని విస్మరించలేమన్నారు. అదే సమయంలో, ఎమర్జెన్సీ విధింపునకు దారితీసిన నాటి పరిస్థితులను కూడా ఇందిరాగాంధీ దృష్టికోణం నుంచి చూడాలని సోనియా కోరారు. దేశంలో హింసాత్మక నిరసనలు పెరిగిపోవడం, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, ప్రజా రవాణా వ్యవస్థల దహనాలు, వ్యవస్థీకృత అశాంతితో పాటు సాయుధ దళాలు సైతం ప్రభుత్వ ఆదేశాలను ధిక్కరించాలన్న ప్రతిపక్షాల పిలుపుల నేపథ్యంలో.. పరిస్థితులు పూర్తిగా చేయిజారిపోతున్న తరుణంలోనే ఇందిర ఆ కఠిన నిర్ణయం తీసుకున్నారని వివరించారు.

నాటి అతిక్రమణలపై అనంతరం ఇందిరాగాంధీ స్వయంగా విచారం వ్యక్తం చేస్తూ దేశ ప్రజలకు బహిరంగ క్షమాపణలు కూడా చెప్పారని సోనియా గాంధీ ఈ సందర్భంగా గుర్తుచేశారు. వాస్తవ పరిస్థితులను గ్రహించిన వెంటనే ఆమె 1977 మార్చిలో సార్వత్రిక ఎన్నికలకు పిలుపునిచ్చారని తెలిపారు. ఆ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ ఓడిపోయి జనతా పార్టీ అధికారంలోకి రావడం భారత రాజకీయాల్లో ఓ కీలక మలుపు అని ఆమె విశ్లేషించారు.

ఇక, నవంబర్ 10న హార్పర్‌కాలిన్స్ సంస్థ ద్వారా విడుదల కానున్న సోనియా ఆత్మకథ ‘బిలాంగింగ్: ఎ జర్నీ ఆఫ్ లవ్’పై రాజకీయ వర్గాల్లో తీవ్ర ఉత్కంఠ నెలకొంది. ఇటలీలో తన బాల్యం మొదలుకొని, రాజీవ్‌తో వివాహం, నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబంతో అనుబంధం, ఇందిర మరియు రాజీవ్ గాంధీల విషాదకర హత్యలు, ఆ తర్వాత అనివార్య పరిస్థితుల్లో కాంగ్రెస్ రాజకీయాల్లో తన ప్రవేశం తదితర ఎన్నో కీలక ఘట్టాలను ఆమె ఈ పుస్తకంలో నిక్షిప్తం చేశారు. సోనియా తాజా వ్యాఖ్యలతో దేశ రాజకీయాల్లో ఎమర్జెన్సీ నాటి పరిస్థితులపై మరోసారి విస్తృత చర్చ మొదలైంది.