వాస్కోడగామా నాటి పత్తి, మిరియాల నుండి నేటి అఖిల భారత స్పైస్ ఎకానమీ వరకు!
(బైలైన్: శివ కుమార్ గనివాడ, సీనియర్ అగ్రికల్చర్ అండ్ ట్రేడ్ ఎక్స్పర్ట్, ganiwada@zohomail.in)
ఐదు శతాబ్దాల క్రితం ప్రపంచ వాణిజ్య మార్గాలను నిర్దేశించిన భారత సుగంధ ద్రవ్యాల ఆర్థిక వ్యవస్థ నేడు సరికొత్త రూపుదిద్దుకుంటోంది. కేరళ సంప్రదాయ ఆధిపత్యం నుండి అఖిల భారత విస్తరణ వైపు సాగుతున్న ఈ ప్రయాణం—చారిత్రక నేపథ్యం మరియు వర్తమాన గణాంకాల విశ్లేషణ.
గ్లోబల్ ట్రేడ్ చరిత్రలో భారతదేశం పేరు వినగానే గుర్తుకొచ్చే రెండు ప్రధాన కమోడిటీలు—సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు నాణ్యమైన పత్తి వస్త్రాలు. శతాబ్దాలుగా భారతదేశ సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యానికి చారిత్రక కేంద్రంగా ఉన్న కేరళకు, సుగంధ ద్రవ్యాలకు విడదీయరాని అనుబంధం ఉంది. అయితే, 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన తాజా గణాంకాలు ఈ ఎకానమీ యొక్క జియోగ్రఫీలో సంభవించిన నాటకీయ మార్పును స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు తిరుగులేని స్పైస్ హబ్గా వెలుగొందిన కేరళ నేడు ప్రొడక్షన్ ర్యాంకింగ్స్లో 15వ స్థానానికి పరిమితం కావడం, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, గుజరాత్, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ వంటి రాష్ట్రాలు కీలక ఉత్పత్తి కేంద్రాలుగా ఎదగడం భారతీయ అగ్రి-ఎకానమీలో చోటుచేసుకుంటున్న స్ట్రక్చరల్ ట్రాన్స్ఫర్మేషన్కు నిదర్శనం.
1498లో పోర్చుగీసు నావికుడు వాస్కోడగామా కాలికట్ తీరంలో అడుగుపెట్టిన ఘటన గ్లోబల్ కామర్స్ గమనాన్ని మార్చేసింది. ఆనాటి యూరప్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, వెనిస్ వ్యాపారుల ట్రేడ్ మొనోపలీని బద్దలు కొట్టి, నేరుగా నల్ల మిరియాలు మరియు ఇతర సుగంధ ద్రవ్యాలను సేకరించడమే తమ ప్రధాన లక్ష్యమని పోర్చుగీసు వారు పైకి ప్రకటించారు. ఆనాటి యాత్రా రికార్డుల్లో సైతం తాము క్రైస్తవులు మరియు సుగంధ ద్రవ్యాల కోసమే వచ్చామని వారు పేర్కొన్నప్పటికీ, ఆ రోజుల్లో యూరప్లో అందుబాటులో లేని భారతదేశపు నాణ్యమైన సన్నని పత్తి వస్త్రాలను చేజిక్కించుకోవడమే వారి అసలైన ఇంటర్నల్ ఎజెండా అనేది స్పష్టమవుతుంది.
ఐదు శతాబ్దాల క్రితం వాస్కోడగామాను కేరళకు ఆకర్షించిన అదే నల్ల మిరియాలను భారతదేశం నేడు నెట్ ఇంపోర్టర్ స్థాయిలో దిగుమతి చేసుకునే పరిస్థితికి చేరుకోవడం కాలచక్రం తెచ్చిన పెను మార్పుకు అద్దం పడుతోంది. ఇదే క్రమంలో, భారతీయ టెక్స్టైల్ ఇండస్ట్రీ మరియు కాటన్ ఎగుమతుల పాత్రను మరింత లోతుగా పరిశీలిస్తే—కాలికట్ పేరు మీదుగానే యూరప్ మార్కెట్లలో విశేష డిమాండ్ పొందిన కాలికో వస్త్రానికి ఆ పేరు వచ్చింది. 16వ శతాబ్దంలో పోర్చుగీసు వారు భారతీయ కాటన్ వస్త్రాలను కేవలం యూరప్ వినియోగదారుల కోసమే కాకుండా, తూర్పు ఆఫ్రికాలో బంగారానికి, ఆగ్నేయాసియాలో ఇతర సుగంధ ద్రవ్యాలకు కమర్షియల్ కరెన్సీలాగా వినియోగించారు. తర్వాతి కాలంలో 17, 18 శతాబ్దాలలో బ్రిటిష్, డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీల రాకతో భారతీయ టెక్స్టైల్ ట్రేడ్ సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారాన్ని సైతం అధిగమించి అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను శాసించింది.
వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (నవంబర్ 4, 2026 నాటి డేటా) ప్రకారం, 2025-26లో భారతదేశ సుగంధ ద్రవ్యాల ఎకానమీ సెంటర్ ఆఫ్ గ్రావిటీ తన సంప్రదాయ నిలయమైన కేరళ నుండి స్పష్టంగా ఇతర ప్రాంతాలకు మళ్లింది. 3.92 మిలియన్ టన్నుల అవుట్పుట్తో మధ్యప్రదేశ్ దేశంలోనే ప్రథమ స్థానంలో నిలవగా, ఆ తర్వాతి స్థానాల్లో రాజస్థాన్ 1.64 మిలియన్ టన్నులతో, గుజరాత్ 1.10 మిలియన్ టన్నులతో లీడ్ చేస్తున్నాయి. తెలుగు రాష్ట్రాల విషయానికొస్తే, 1.04 మిలియన్ టన్నుల ప్రొడక్షన్తో ఆంధ్రప్రదేశ్ దేశంలో నాలుగో అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారుగా నిలవగా, తెలంగాణ 0.47 మిలియన్ టన్నులతో ఎనిమిదో స్థానంలో ఉంది. కర్ణాటక (0.76 మిలియన్ టన్నులు), మహారాష్ట్ర (0.66 మిలియన్ టన్నులు), ఒడిశా (0.50 మిలియన్ టన్నులు) వంటి రాష్ట్రాల కంటే వెనుకబడిన కేరళ, కేవలం 0.13 మిలియన్ టన్నుల ఉత్పత్తితో 15వ స్థానానికి పరిమితమైంది.
ప్రొడక్షన్ హబ్లే కాదు, భారతదేశ ఎక్స్పోర్ట్ బాస్కెట్ కూడా పూర్తిగా మారిపోయింది. ఒకప్పుడు భారతీయ స్పైస్ ఎక్స్పోర్ట్స్కు ప్రతీకలుగా నిలిచిన నల్ల మిరియాలు, యాలకుల ఆధిపత్యం ఇప్పుడు తగ్గింది. ప్రస్తుతం దేశం నుండి అత్యధికంగా ఎగుమతి అవుతున్న స్పైస్ కమోడిటీగా ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన ఎండు మిరప అగ్రస్థానంలో నిలవగా, ఆ తర్వాతి స్థానంలో గుజరాత్ మరియు రాజస్థాన్లకు చెందిన జీలకర్ర ఉంది. గ్లోబల్ మార్కెట్ డిమాండ్కు అనుగుణంగా భారతీయ రైతులు తమ క్రాపింగ్ ప్యాటర్న్ను మార్చుకున్న తీరుకు ఇది స్పష్టమైన ఉదాహరణ.
కేరళ వాటా తగ్గడాన్ని భారత సుగంధ ద్రవ్యాల రంగం యొక్క డిక్లైన్గా పరిగణించకూడదు; నిజానికి ఇది డైవర్సిఫికేషన్ మరియు జియోగ్రఫికల్ ట్రాన్స్ఫర్మేషన్ కథ. పంటల సాగులోనూ, విభిన్న అగ్రో-క్లైమాటిక్ జోన్లలోనూ ఉన్న అసాధారణ వైవిధ్యం కారణంగా భారతదేశం ఇప్పటికీ గ్లోబల్ మార్కెట్లో అగ్రగామి ప్రొడ్యూసర్గా, కన్స్యూమర్గా మరియు ఎక్స్పోర్టర్గా తన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకుంది. వెల్లుల్లి, అల్లం నుండి మిరప, జీలకర్ర, పసుపు, ధనియాలు, మిరియాలు, యాలకులు, మెంతులు మరియు కుంకుమపువ్వు వరకు దేశంలోని దాదాపు ప్రతి రాష్ట్రం నేడు ఈ స్పైస్ ఎకానమీలో భాగస్వామ్యం వహిస్తోంది. చారిత్రకంగా ఒకే తీర ప్రాంతానికి పరిమితమైన సుగంధ ద్రవ్యాల సాగు, నేడు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న రైతులను గ్లోబల్ మార్కెట్లతో అనుసంధానించే నిజమైన పాన్-ఇండియా అగ్రికల్చరల్ ఎంటర్ప్రైజ్గా ఎదిగింది. రాబోయే రోజుల్లో ఇంటర్నేషనల్ క్వాలిటీ స్టాండర్డ్స్, ప్రాసెసింగ్ మరియు వాల్యూ అడిషన్, అలాగే క్లైమేట్-రెసిలియంట్ ఫార్మింగ్ మరియు సమర్థవంతమైన సప్లై చైన్ మేనేజ్మెంట్పై దృష్టి సారిస్తే, గ్లోబల్ స్పైస్ ట్రేడ్లో భారతదేశం తన నాయకత్వాన్ని మరింత సుస్థిరం చేసుకోవడం ఖాయం.








