లా విద్యార్థులపై బార్‌ కౌన్సిల్‌ జోక్యానికి సుప్రీంకోర్టు బ్రేక్‌
• న్యాయవాదిగా నమోదు అయిన తర్వాతే బీసీఐ పరిధిలోకి.
• విద్యార్థులపై చర్యల అధికారం వర్సిటీలదే.
న్యూఢిల్లీ, మహా:
న్యాయ విద్య అభ్యసిస్తున్న విద్యార్థులపై బార్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా(బీసీఐ) జోక్యానికి సుప్రీంకోర్టు గట్టి బ్రేక్‌ వేసింది. లా విద్యార్థులపై క్రమశిక్షణా చర్యలు తీసుకునే అధికారం బీసీఐకి లేదని అత్యున్నత న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది. న్యాయవాదిగా నమోదు చేసుకున్న తర్వాతే ఒక వ్యక్తి బీసీఐ నియంత్రణ పరిధిలోకి వస్తారని తేల్చిచెప్పింది. అంతకుముందు విద్యార్థి దశలో వారు చదువుతున్న విశ్వవిద్యాలయం, విద్యాసంస్థలకే తమ నిబంధనలకు అనుగుణంగా క్రమశిక్షణా చర్యలు తీసుకునే అధికారం ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది.
హైదరాబాద్‌లోని నల్సార్‌ నేషనల్‌ యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ లా విద్యార్థుల విషయంలో బీసీఐ చైర్మన్‌ జారీ చేసిన ఆదేశాలను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్‌, జస్టిస్‌ జోయ్‌మల్య బాగ్చీ, జస్టిస్‌ వి. మోహన్‌లతో కూడిన త్రిసభ్య ధర్మాసనం ఈ మేరకు కీలక తీర్పు వెలువరించింది. న్యాయ విద్యార్థులపై బీసీఐ తన అధికార పరిధిని విస్తరించలేదని స్పష్టం చేస్తూ, చట్టపరమైన పరిమితులను గుర్తుచేసింది.
నల్సార్‌ 2026 బ్యాచ్‌ విద్యార్థులు భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిపై ప్రచారం నిర్వహించారన్న ఆరోపణలు ఈ వివాదానికి కేంద్రంగా మారాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఆ బ్యాచ్‌ విద్యార్థుల ఎన్‌రోల్‌మెంట్‌ను నిలిపివేయాలని బీసీఐ చైర్మన్‌ ఆదేశాలు జారీ చేశారు. ఆ ఆదేశాలపై నల్సార్‌ పూర్వ విద్యార్థులు మిహిరా సూద్‌, అభిషేక్‌ తివారీ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. ఈ పిటిషన్‌పై విచారణ జరిపిన ధర్మాసనం బీసీఐ ఆదేశాలను చట్టవిరుద్ధమైనవిగా పేర్కొంటూ రద్దు చేసింది.
1961 నాటి అడ్వకేట్స్‌ చట్టాన్ని ప్రస్తావించిన సుప్రీంకోర్టు, ఆ చట్టం కింద లా విద్యార్థులపై క్రమశిక్షణా చర్యలు తీసుకునే అధికారాన్ని బీసీఐకి గానీ, రాష్ట్ర బార్‌ కౌన్సిళ్లకు గానీ కల్పించలేదని స్పష్టం చేసింది. ఒక వ్యక్తి న్యాయవాదిగా నమోదు పొందిన తర్వాతే వృత్తిపరమైన నియంత్రణకు సంబంధించిన బార్‌ కౌన్సిల్‌ పరిధిలోకి వస్తారని పేర్కొంది. విద్యార్థిగా ఉన్న సమయంలో వారి ప్రవర్తన, క్రమశిక్షణకు సంబంధించిన వ్యవహారాలను విద్యాసంస్థలే తమ నియమావళి ప్రకారం పరిష్కరించాల్సి ఉంటుందని తేల్చింది.
విద్యార్థులపై ఏదైనా ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు సంబంధిత విశ్వవిద్యాలయం తన నిబంధనల ప్రకారం విచారణ చేపట్టవచ్చని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. అవసరమైతే విద్యాసంస్థ తన క్రమశిక్షణా నియమావళి ప్రకారం తగిన చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుందని తెలిపింది. అయితే బయట నుంచి మరో సంస్థ ఏకపక్షంగా ఆదేశాలు జారీ చేసి విద్యార్థుల విద్యాభ్యాసాన్ని, భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేయడం చట్టపరంగా సమర్థనీయం కాదని ధర్మాసనం అభిప్రాయపడింది.
విశ్వవిద్యాలయాల్లో విద్యార్థుల భావప్రకటన స్వేచ్ఛకు కూడా ఈ తీర్పు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. విద్యార్థులు తమ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసినందుకు వారిపై ఏకపక్షంగా చర్యలు తీసుకోవడం సరికాదని ధర్మాసనం పేర్కొంది. అదే సమయంలో భావప్రకటన స్వేచ్ఛకు పరిమితులు లేవని కోర్టు చెప్పలేదు. విద్యార్థుల ప్రవర్తనపై ఏదైనా క్రమశిక్షణా సమస్య తలెత్తితే, దాన్ని చట్టబద్ధమైన విధానంలో, సంబంధిత విద్యాసంస్థ నిబంధనల ప్రకారం పరిష్కరించాల్సి ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది.
నల్సార్‌ విద్యార్థుల ఎన్‌రోల్‌మెంట్‌ను నిలిపివేయాలన్న బీసీఐ చైర్మన్‌ ఆదేశాలను రద్దు చేయడం ద్వారా విద్యాసంస్థల స్వయంప్రతిపత్తికి సుప్రీంకోర్టు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. విశ్వవిద్యాలయాలు తమ విద్యార్థుల విద్యా, క్రమశిక్షణా వ్యవహారాలను నిర్వహించేందుకు చట్టబద్ధమైన వ్యవస్థలను కలిగి ఉన్నాయని కోర్టు గుర్తుచేసింది. ఆ వ్యవస్థలను పక్కనబెట్టి బయటి సంస్థ నేరుగా జోక్యం చేసుకోవడం సముచితం కాదన్న సందేశాన్ని ఈ తీర్పు ఇచ్చింది.
ఈ కేసులో మరో కీలక అంశం బీసీఐ అధికార పరిధికి సంబంధించినది. న్యాయవాదుల వృత్తి ప్రమాణాలు, నమోదు, వృత్తిపరమైన క్రమశిక్షణ వంటి అంశాల్లో బీసీఐకి ఉన్న అధికారాలను విద్యార్థి దశకు విస్తరించలేమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. న్యాయవాదిగా నమోదు పొందని వ్యక్తిని కేవలం లా విద్య అభ్యసిస్తున్నాడనే కారణంతో బార్‌ కౌన్సిల్‌ క్రమశిక్షణా పరిధిలోకి తీసుకురావడానికి చట్టబద్ధమైన ఆధారం లేదన్నది తీర్పు సారాంశం.
ఈ తీర్పు దేశవ్యాప్తంగా న్యాయ విద్య అభ్యసిస్తున్న వేలాది మంది విద్యార్థులపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. లా కళాశాలలు, జాతీయ న్యాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, ఇతర న్యాయ విద్యాసంస్థల్లో విద్యార్థులపై క్రమశిక్షణా చర్యలకు సంబంధించి తమ స్వంత నిబంధనలు, విధానాలు ఉన్న నేపథ్యంలో వాటి ప్రాధాన్యాన్ని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు మరోసారి స్పష్టం చేసింది. విద్యార్థుల హక్కులు, విద్యాసంస్థల స్వయం ప్రతిపత్తి, బార్‌ కౌన్సిళ్ల అధికార పరిధి మధ్య స్పష్టమైన గీతను గీసింది.
ప్రధాన న్యాయమూర్తిపై విద్యార్థులు ప్రచారం నిర్వహించారన్న ఆరోపణల నేపథ్యంలో ప్రారంభమైన వివాదం చివరకు బీసీఐ అధికార పరిధిపై కీలక న్యాయపరమైన ప్రశ్నకు దారితీసింది. ఆరోపణల నిజానిజాలపై కాకుండా, లా విద్యార్థులపై క్రమశిక్షణా చర్యలు తీసుకునే అధికారం ఎవరికి ఉందన్న అంశంపైనే సుప్రీంకోర్టు ప్రధానంగా దృష్టి సారించింది. విద్యార్థులపై చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంటే వారు చదువుతున్న సంస్థలు చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియను అనుసరించాలని స్పష్టం చేసింది.
తాజా తీర్పుతో న్యాయ విద్యార్థులపై బార్‌ కౌన్సిల్‌ జోక్యానికి స్పష్టమైన పరిమితి ఏర్పడింది. న్యాయవాదిగా నమోదు పొందిన తర్వాతే బీసీఐ నియంత్రణ వర్తిస్తుందని అత్యున్నత న్యాయస్థానం తేల్చిచెప్పడం ద్వారా విద్యార్థి దశలో విశ్వవిద్యాలయాల పాత్రను బలపరిచింది. అదే సమయంలో విద్యార్థుల భావప్రకటన స్వేచ్ఛను పరిరక్షించాల్సిన అవసరాన్ని కూడా గుర్తుచేసింది. న్యాయ విద్య, విశ్వవిద్యాలయ స్వయంప్రతిపత్తి, విద్యార్థుల హక్కుల విషయంలో ఈ తీర్పు కీలక మైలురాయిగా నిలిచే అవకాశముంది.
